Teraryum / Paludaryum Konusunda Chatgpt Dökümüm
Gönderim Zamanı: 15 Saat 9 Dakika önce
[K]Arkadaşlar dün paludaryum konusunda ve genel olarak ChatGPT'ye sorular sordum. Verdiği bilgilerin bazılarını kontrol ettim doğru mu diye, bazılarının da doğru olduğunu hali hazırda zaten biliyordum. Hali ile bu konuşma özellikle paludaryum yapacaklar veya bitkilerin kara, su, hem kara hem su, aquaponik vb. açısından farklarını öğrenmek isteyenler için rehber olacaktır. Üşenmeyip okuyanlar ve yanlışlar fark edenler olursa lütfen doğrusunu kaynağı ile birlikte yazsın. Ama bugüne kadar ChatGPT'nin herhangi bir konuda yanlış hatalı bilgisini görmedim açıkçası. [/K]
[B]Terrarium yapmış biri, cam kapaklı. az bir miktar su var dipte. bazı anubias yaprakları ıslak değil kuru. nasıl çürümüyor? benim tankımdan çok az ucu dışarı çıksa o kısım 3-4 günde çürüyor.[/B]
ChatGPT:
Çok yerinde bir soru, çünkü Anubias bu konuda sık kafa karıştırıyor.
Kısa cevap:
Sorun “su dışında kalmak” değil, geçişin ve ortamın şekli.
Biraz açayım 👇
1) Terrariumdaki yapraklar aslında “tam kuru” değil
Cam kapaklı terrariumlarda:
Nem genelde %90–100’e yakın
Yapraklar ıslak görünmese bile sürekli nemli bir hava içinde
Terleme (kondens) gece-gündüz döngüsünde yapraklara su veriyor
Yani o yapraklar:
su içinde değil ama kurak da değil
Anubias buna çok iyi uyum sağlar çünkü:
Doğada amfibi bir bitkidir (yarı su – yarı kara)
Nehir kenarlarında, taş üstünde, zaman zaman suyun dışına çıkan şekilde yaşar
2) Senin tankta neden çürüyor?
Akvaryumda durum farklı:
Yaprak kısmen suda, kısmen havada kalıyor
Üst kısım:
Düşük nem
Direkt oda havası
Sık sık ıslanıp kuruma
Alt kısım:
Sürekli su içinde
Bu en kötü senaryo:
Doku adaptasyon yapamıyor
Hücreler su-hava geçişinde hasar görüyor
3–4 günde erime / çürüme başlıyor
Özetle:
“Yarı yarıya” kalmak, tamamen su dışında kalmaktan daha öldürücü
3) Terrariumdaki farkı yaratan 3 şey
Terrariumda çürümemesinin ana nedenleri:
Yüksek ve stabil nem
Tamamen hava yaprağı olarak gelişmiş olması
(Başta sudan çıkmadı, baştan kara yaprağı olarak büyüdü)
Islan-kurula döngüsü yok
4) Sen bunu tankta yapabilir misin?
Evet ama şartları değiştirmen gerekir:
Kapaklı akvaryum
Su yüzeyinde çok yüksek nem
Yaprak ya:
Tamamen su dışında
Ya da tamamen su içinde
Ortası yok 🙂
İpucu:
Anubias’ı emers halde (yavaş yavaş su dışına alarak) adapte etmek gerekir
Bir anda “ucu çıktı” olayı genelde çürümeyle biter
Tek cümlelik özet
Anubias su dışında yaşayabilir, ama yarı ıslak–yarı kuru kalmaya tahammülü yok.
İstersen, “akvaryumdan terrariuma anubias nasıl adapte edilir” diye adım adım da anlatırım 🌿
[B]peki bütün bir rizom diyelim 6 yaprak var. tek bir yaprağı olduğu gibi su üstünde mi bırakmak lazım yani ilk başta ucunu değil komple yoksa bütün rizomun yapraklarını mı?[/B]
ChatGPT:
Güzel noktaya bastın. Burada “tek yaprak mı, hepsi mi?” meselesi var ve cevap biraz net 👇
Kural şudur
Ya bir yaprak tamamen su üstünde olur, ya hiç olmaz.
Ama bu, rizomun tamamını bir anda havaya çıkarman gerektiği anlamına gelmez.
En güvenli senaryo (önerilen)
Tek yaprak + kontrollü adaptasyon
Rizom tamamen suda kalır
6 yapraktan sadece 1 tanesi
tamamen suyun üstüne çıkar
“ucu çıktı” değil, komple yaprak
Ortam:
Kapaklı tank
Yüksek nem
O yaprak:
Ya uyum sağlar
Ya da sararıp gider (normal)
Bu sırada:
Diğer 5 yaprak tamamen suda
Rizom strese girmez
Bitki ölmez
En kritik nokta: yarım yaprak yok
Neden tek yaprakla başlanır?
Çünkü:
Bitkiyi “kara moduna” yavaş alırsın
Eğer o yaprak çürürse:
Rizom zarar görmez
Diğer yapraklar sağlam kalır
Başarılı olursa:
Yeni çıkan yapraklar doğrudan hava yaprağı olur
Bütün yaprakları birden su üstüne almak?
⚠️ Riskli.
Anubias yavaş büyür
Bir anda tüm yaprakları hava şartına sokarsan:
Su yaprakları uyum sağlayamaz
Toplu erime olabilir
Rizom çökmez ama aylarca toparlayamaz
Bu yöntem ancak:
Çok yüksek nemli terrarium
Sisleme / kondens garantisi
Sabit sıcaklık
varsa mantıklı.
Altın adaptasyon akışı
Rizom tamamen suda
1 yaprak tamamen dışarı
1–2 hafta gözlem
Yeni çıkan yaprak = başarı
Sonra istersen:
2. yaprağı
sonra 3. yaprağı
alırsın
Kısa, net cevap
❌ Yaprak ucu çıkarma
✅ Tek yaprağı komple çıkar
❌ İlk başta tüm yaprakları değil
✅ Rizom suda, nem yüksek
İstersen çizerek şema gibi de anlatırım, hatta “yaprak ölürse panik mi değil mi” kısmını da netleştiririm 🌿
[B]şimdi terrarium konusunda kafa karışık;
-önce tamamen suda yaşayan, havada ise yüksek nemde ancak yaşayabilen anubias gibi bitkiler
-sonra tamamen suda yaşayan havada ise nem istemeyen kuru bile olsa yaşayan Hygrophila corymbosa gibi bitkiler
-tamamen su altında yaşaması gerekenler var mı?
ve bu üç türün teknik isimleri var mı?[/B]
ChatGPT:
Kafa karışıklığın çok normal — çünkü akvaryum hobisinde bu ayrım yarım yamalak anlatılıyor. Gel bunu net, “kitabi ama pratik” şekilde toparlayalım.
Aslında 3 değil, 4 biyolojik grup var
Ve evet, teknik isimleri var.
1) Amfibi bitkiler (Amphibious plants)
Hem su altında hem havada yaşayabilenler
Ama yaprak tipleri farklıdır.
Özellik:
Su yaprağı ≠ hava yaprağı
Geçişte adaptasyon gerekir
Yarı yarıya kalmayı sevmezler
Örnekler:
Anubias
Cryptocoryne
Echinodorus
Ludwigia
Rotala
👉 Senin Anubias sorununun tam karşılığı bu grup.
2) Emers dayanıklı amfibi bitkiler
(Bu hobicilerin kafasını en çok karıştıran grup)
Teknik olarak hâlâ amfibi, ama:
Hava yaprakları çok dayanıklı
Düşük nemde bile yaşayabilirler
Hatta “kuru gibi” görünürler
Örnek:
Hygrophila corymbosa
Hygrophila polysperma
Bacopa monnieri
👉 “Nem istemiyor gibi” görünmelerinin sebebi:
kalın kutikula + güçlü stomalar
3) Submers (obligate submersed plants)
İşte senin sorduğun kritik soru burada
Bunlar:
Sadece su altında yaşar
Hava ile temas ederse ölür
Emers forma geçemez
Teknik isim:
Obligate submersed aquatic plants
Örnekler:
Vallisneria
Ceratophyllum (hornwort)
Cabomba
Myriophyllum
Najas
Hydrilla
👉 Bunları terrariuma koymak = yavaş ölüm.
4) Emergent / riparian bitkiler
(Sıklıkla yanlışlıkla “akvaryum bitkisi” diye satılır)
Kökleri suda
Yaprakları hava için tasarlanmış
Su altında uzun süre yaşayamaz
Örnekler:
Spathiphyllum (barış çiçeği)
Dracaena
Aglaonema
Monstera (küçükken)
Senin verdiğin örnekleri netleştirelim
Anubias
➡️ Amfibi
➡️ Hava yaprağı yüksek nem ister
➡️ Yarı ıslak = çürüme
Hygrophila corymbosa
➡️ Amfibi (emers dayanıklı)
➡️ Düşük nem tolere eder
➡️ “Kuru bile yaşıyor” hissi buradan
“Tamamen su altında yaşaması gereken var mı?”
➡️ Evet.
➡️ Vallisneria, Cabomba, Najas gibi türler
Tek cümlelik ezber cümlesi
“Akvaryum bitkilerinin çoğu amfibi, bazıları sadece suya mahkûm, bazıları ise aslında kara bitkisi.”
İstersen bir sonraki adımda:
Terrarium için en risksiz tür listesi
Ya da “hangi bitkiyi asla çıkarma” kara listesi
hazırlayayım 🌱
[B]Hygrophila corymbosa düşük nem demişsin ama benim akvaryumdan 30 cm kadar dışarıya çıkmış durumda ve güneş alıyor akvaryum. şimdilik soğuk ortam ama yazın baya ısınacak. bu ölecek anlamına mı geliyor yazın?[/B]
ChatGPT:
Kısa cevap: büyük ihtimalle hayır, ölecek diye düşünme — ama yazın birkaç şeye dikkat etmen gerekecek.
Biraz teknik ama net gidelim 👇
Hygrophila corymbosa neden bunu tolere edebiliyor?
Bu bitki:
Gerçek amfibi
Emers (hava) formu çok güçlü
Yaprakları kalın, mumsu (kutikula kalın)
Stomaları havada çalışmaya uygun
O yüzden:
%40–50 bağıl nem
Direkt güneş
“Kuru gibi” görünen ortam
ona genelde problem olmaz
Yazın asıl risk ne?
Ölüm sebebi genelde nem değil, ısı + su akışı kombinasyonu.
Riskli senaryolar:
Yapraklar çok ısınıyor ama kök suyu serin kalıyor
→ Isı stresi
Öğlen güneşi
camdan mercek etkisi
→ Yaprak yanıkları
Çok hızlı buharlaşma
→ Yaprak uçlarında kuruma
Ama bunlar:
yavaş yavaş olur
Bir günde “öldü” şeklinde değil
Ne zaman gerçekten riskli?
Şu koşullar üst üste gelirse risk artar:
30 °C üstü ortam
Öğlen 11–16 arası direkt güneş
Yapraklar rüzgâr / cereyan alıyorsa
Su seviyesi düşüp kökler açığa çıkarsa
Güvenli tarafta kalmak için 3 basit önlem
Bunlar “olmazsa ölür” değil, sigorta gibi düşün:
Yazın öğlen güneşini kır
Tül perde yeter
Su seviyesini
Kökler hep suda kalacak şekilde sabit tut
Yaprak uçlarında:
Kahverengi yanıklar görürsen
→ o sürgünü buda
Çok önemli bir gösterge
Eğer:
Yaz başında
Yeni çıkan yapraklar daha küçük ama kalın geliyorsa
→ Bitki kendini adapte ediyor demektir, iyiye işaret.
Eğer:
Yeni sürgünler ince, soluk ve cılız gelirse
→ Işık/ısı stresi var.
Net cevap
Mevcut durumda “yaz gelince kesin ölür” gibi bir tablo yok.
Hygrophila corymbosa bu şartları şaşırtıcı derecede iyi tolere eder.
İstersen bulunduğu pencere yönüne (güney / batı vs.) göre daha net “şu saatlerde dikkat et” de söyleyebilirim 🌿
[B]toparlayalım; Amfibi bitkiler (Amphibious plants) su altında ve yüksek nem olan ortamda yaşar. yani terrarium uygun.
Emers dayanıklı amfibi bitkiler su altında ve su üstünde nem çok olmasa da yaşar. yine terrarium uygun
Submers (obligate submersed plants) ise nem farketmeksizin (%100 olsa bile terrariumda) havada kalan yaprak ya da bitki ölür
Emergent / riparian bitkiler şimdilik es geçelim gelecem ona.[/B]
Evet — çok iyi toparlamışsın 👍
Sadece ufak bir terminoloji cilası yapıp resmi hâle getireyim, sonra aynen onaylayayım.
1) Amfibi bitkiler (Amphibious plants)
✅ Doğru
Su altında yaşar
Yüksek nemli hava ortamında (terrarium, paludarium) yaşar
Ama:
Hava yaprakları ≠ su yaprakları
Geçiş kontrollü olmalı
Terrarium: ✅ Uygun
2) Emers dayanıklı amfibi bitkiler
✅ Doğru
Su altında yaşar
Su üstünde:
Yüksek nem ister ama zorunlu değil
Düşük–orta nemi tolere eder
Hatta “kuruya yakın” gibi görünür
Terrarium: ✅ Uygun
(Hatta açık ortamda bile çoğu zaman yaşar)
3) Submers (obligate submersed plants)
✅ Bu da doğru — kritik nokta dahil
Sadece su altında yaşar
Hava ile temas eden:
Yaprak
Sürgün
Gövde
ölür
Nem:
%50 olsun
%100 olsun
fark etmez
Çünkü:
Stomaları yok / işlevsiz
Kutikula çok ince
Gaz alışverişi tamamen suya göre
Terrarium: ❌ Uygun değil
(En sık yapılan ama en geç fark edilen hata)
Küçük ama önemli terminoloji notu
Bilimsel yazında bazen şu ayrım da geçer:
Facultative amphibious
→ Senin 1 ve 2. grup (esnek olanlar)
Obligate submersed
→ Senin 3. grup
Yani senin sınıflaman biyolojik olarak tutarlı 👍
Tek cümlelik mühür
“Nem, submers bitkiler için hiçbir şey ifade etmez; hava teması öldürücüdür.”
Emergent / riparian’a geldiğinde orada da “akvaryumcuların neden yıllarca kandırıldığı” kısmı var, onu da keyifle açarız 🌱
[B]o zaman 1 ve 2 deki bitkiler dry start'a uygun ama 3 değil? dry start yani az miktar su. tamamen kapalı ortam, full nem.[/B]
Evet — aynen öyle. Mantığı birebir doğru kurdun 👍
Şimdi bunu dry start özelinde net mühürleyelim.
Dry start = ne ister?
“Dry start” aslında:
Az miktar su
Tam kapalı ortam
%95–100 nem
Yaprakların hava ile temas etmesi
Yani:
Emers forma geçebilen bitkiler için bir yöntem
Gruplara göre dry start uygunluğu
1) Amfibi bitkiler
✅ Dry start’a uygundur
Yüksek nemde emers yaprak çıkarırlar
Sonra su basıldığında:
Emers yapraklar zamanla gider
Submers yapraklar gelir
Örnek:
Anubias
Cryptocoryne
Echinodorus
Rotala, Ludwigia
⚠️ Şart:
Yaprak yarım ıslak kalmayacak
Ya tamamen havada, ya tamamen suda
2) Emers dayanıklı amfibi bitkiler
✅ Dry start için en risksiz grup
Düşük nemi bile tolere eder
Kapalı ortamda roket gibi büyürler
Dry start’ın “şampiyonları”
Örnek:
Hygrophila türleri
Bacopa
Ludwigia’nın çoğu
3) Submers (obligate submersed)
❌ Dry start kesinlikle uygun değil
%100 nem olsa bile
Yaprak havaya değdiği anda:
Gaz alışverişi bozulur
Hücreler çöker
Sonuç:
Erime
Doku kaybı
Ölüm
Örnek:
Vallisneria
Cabomba
Najas
Ceratophyllum
Altın cümle (dry start için)
“Dry start, submers bitkiler için dry death’tır.”
Mini ipucu (çok yapılan hata)
Bazıları şunu sanıyor:
“Kapalı kap, %100 nem, bu da su sayılır”
Hayır.
Nem = hava
Su = sıvı
Submers bitki bunu ayırt edemiyor, biyolojik olarak uyumsuz.
Net onay
✅ Grup 1 ve 2 → dry start uygun
❌ Grup 3 → dry start uygun değil
Emergent / riparian’a geçtiğimizde orası da “neden akvaryumda yaşıyor gibi ama aslında yaşamıyor” başlığı olacak 😄
[B]şimdi 4. türle ilgili olana gelelim. benzer sorular var;
bir çok kara bitkisi hydroponik olarak bakılabiliyor.
-hangileri düşük nem istiyor hangileri yüksek neme hatta ıslak yapraklara dayanabiliyor. yani terrarium ortamına. misal sarmaşık, monstera, kılıç, tatlı patates, şans bambusu çürüyecektir diye düşünüyorum.[/B]
Süper, şimdi asıl “akvaryum–terrarium şehir efsaneleri” bölümüne geldik 😄
Bu 4. grup gerçekten en çok yanlış anlaşılan yer.
Burada anahtar kelime “emergent / riparian + hydroponik tolerans”.
Önce temel kural
Bir kara bitkisi hydroponik yaşayabiliyor diye:
Yüksek nem
Islak yaprak
Kapalı terrarium
tolere etmek zorunda değil.
Çoğu:
kökü suda sever, yaprağı kuru ister
4. grup kendi içinde 3 alt gruba ayrılır
(İşte kafa karışıklığı burada başlıyor)
A) Yüksek nemi SEVEN / tolere edenler
Terrarium uyumlu
Bunlar:
Tropikal
Orman altı bitkileri
Yaprakları ince ama çürüme direnci yüksek
Örnekler:
Sarmaşık (Epipremnum / Pothos) ✅
Philodendron türleri ✅
Monstera (özellikle genç yapraklar) ⚠️
Syngonium ✅
Fittonia ✅
Tradescantia ⚠️
📌 Islak yaprak:
Sürekli değil
Ama aralıklı kondensi tolere ederler
B) Kökü suda OK, yaprağı NEME HASSAS
Açık paludarium / akvaryum üstü olur
Kapalı terrarium riskli
Örnekler (senin saydıkların dahil):
Echinodorus (kılıç bitkisi) ❌
Tatlı patates (Ipomoea batatas) ❌
Şans bambusu (Dracaena sanderiana) ❌
Monstera (erişkin yaprak) ❌
Spathiphyllum ⚠️
Bunlar:
Yüksek nemde:
Yaprak mantarı
Gövde çürümesi
Kök boğulması
yaşar.
C) Yüksek nemi SEVMEZ
Hydroponik olur ama terrarium olmaz
Örnekler:
Dracaena türlerinin çoğu
Yucca
Ficus benjamina
Croton
Senin sezgin çok doğru
“Sarmaşık, monstera, kılıç, tatlı patates, şans bambusu çürüyecektir diye düşünüyorum.”
Düzeltelim:
Sarmaşık: ❌ değil → yaşar
Monstera: gençken ⚠️, erişkinken ❌
Kılıç (Echinodorus): ❌
Tatlı patates: ❌
Şans bambusu: ❌
Neden bazıları çürüyor?
Çünkü:
Yapraklarında:
İnce kutikula yok
Su tutan tüy yok
Stomaları:
Yüksek nemde kapanamaz
Sonuç:
Gaz alışverişi bozulur
Mantar / bakteri gelir
Terrarium için “kara bitkisi” altın kuralı
“Orman altı, ince yapraklı, sürünücü = evet
Kalın gövdeli, sukulentimsi = hayır”
Mini tablo (akılda kalsın)
Bitki Terrarium
Pothos / Sarmaşık ✅
Philodendron ✅
Monstera (genç) ⚠️
Echinodorus ❌
Tatlı patates ❌
Şans bambusu ❌
İstersen bir sonraki adımda:
“Akvaryum üstüne konabilecek EN güvenli kara bitkileri”
ya da “Satıcıların en çok yanlış sattığı türler”
listesini yapalım 🌿
[B]peki pothos veya Philodendron terrariumdaki %100 nemde de sürekli ıslak kalmaz mı?[/B]
ChatGPT:
Çok yerinde bir soru — çünkü “%100 nem = yapraklar sürekli ıslak” gibi bir algı var ama pratikte tam öyle değil. Netleştirelim.
%100 nem demek ne demek, ne demek değil?
%100 bağıl nem şu anlama gelir:
Hava artık daha fazla su buharı tutamaz
Ama bu:
Yaprakların sürekli suyla kaplı olduğu
anlamına gelmez
Yaprakların ıslak kalması için:
Aktif sisleme
Damla damla su
Yaprak üzerinde su birikmesi
gerekir.
Kapalı terrariumda genelde olan şey:
Camlarda kondens
Gece–gündüz sıcaklık farkıyla aralıklı buğu
Yapraklar çoğu zaman nemli ama kuru yüzeyli
Pothos / Philodendron neden çürümez?
Bu iki cinsin birkaç kritik avantajı var:
1) Yaprak yüzeyi buna uygun
Hafif mumsu ama hidrofobik
Su damla olarak tutunmaz, akar
Yaprak “ıslak kalmaz”
2) Tropikal yağmur ormanı kökeni
Doğada:
Günlerce %100 nem
Sık yağmur
Yapraklar her gün ıslanıp tekrar kurur
Mantarla birlikte yaşamaya evrimleşmişler
3) Stoma davranışı
Yüksek nemde:
Tam kapanmazlar
Gaz alışverişi devam eder
Bu yüzden “boğulma” olmaz
Ama şu durumda çürüyebilirler ⚠️
Şartlar yanlış kurulursa, evet.
Yaprak üzerinde su birikirse
Sürekli sisleme varsa
Hava tamamen durgunsa
Yapraklar birbirine yapışıksa
O zaman:
Siyah lekeler
Yumuşama
Yaprak kaybı başlar
Terrariumda pothos/philodendron için altın ayar
%90–100 nem ✔️
Aktif sisleme yok
Çok hafif hava hareketi (kapağı günde 1–2 dk açmak bile yeter)
Yapraklar üst üste binmeyecek
Kısa net cevap
Evet, nem %100 olabilir; hayır, yapraklar sürekli ıslak kalmak zorunda değil.
Pothos ve Philodendron bunu tolere edebilir — su damlası üzerinde beklemediği sürece.
İstersen bir sonraki mesajda “terrariumda yaprak çürümesini 3 günde anlayıp durdurma” checklist’i yapabilirim 🌱
[B]peki tamamen kapalı bir terrariumda yapraklar sürekli ıslak olmayacak o zaman düşündüğüm gibi?[/B]
ChatGPT:
Evet — çoğu durumda düşündüğün gibi olmaz.
Tamamen kapalı bir terrariumda yapraklar sürekli ıslak kalmaz; genelde nemli hava + aralıklı kondens döngüsü olur.
Şöyle düşün:
Kapalı terrariumda gerçek senaryo
Gündüz:
Işık / ortam ısınır
Su buharlaşır
Yapraklar ıslak değil, nemli havada kalır
Gece:
Isı düşer
Buhar camda yoğunlaşır
Damla çoğunlukla cama iner, yapraklara değil
Yani:
“sürekli yağmur” değil, “yağmur ormanı havası”
Yapraklar ne zaman gerçekten sürekli ıslak kalır?
Ancak şunlar varsa:
Aktif sisleme
Spreyle sık sık ıslatma
Yapraklar cama yapışık
Terrarium çok sıkışık (hava cebi yok)
Bunlar tasarım hatası, nemin doğal sonucu değil.
Küçük ama kritik detay
Tam kapalı sistemlerde bile:
Mikro sıcaklık farkları olur
Bu fark:
Kondensin nereye çökeceğini belirler
Cam her zaman en soğuk yüzey olduğu için
Su oraya gider
Bu yüzden:
Yaprak yüzeyi çoğu zaman kuru kalır
Cam “ağlayan” yüzey olur
Pothos / Philodendron özelinde
Doğru kurulumda:
Yapraklar %95–100 nem görür
Ama üzerinde damla beklemez
Bu yüzden çürümezler
Tek cümlelik net cevap
Hayır — tamamen kapalı bir terrarium, otomatik olarak “yapraklar sürekli ıslak” demek değildir.
Doğru kurulumda yapraklar çoğunlukla kuru yüzey + çok nemli hava görür.
Eğer istersen, bir sonraki adımda “yapraklar neden senin kafandaki gibi ıslanıyormuş gibi geliyor ama pratikte olmuyor”u şemayla anlatırım 🌿
[B]peki sisleme olan terrariumlar var. burada amaç nedir?[/B]
ChatGPT:
Çok iyi soru — çünkü sisleme terrariumlarda en çok yanlış anlaşılan şeylerden biri.
“Nem için mi?” diye düşünülüyor ama asıl amaç o değil.
Sislemenin gerçek amaçları (öncelik sırasıyla)
1) Yağmur simülasyonu 🌧️
Sisleme:
Sürekli nem sağlamak için değil
kısa süreli yağmur taklidi içindir
Doğada:
Yapraklar ıslanır
Sonra tekrar kurur
Doğru sisleme:
Islatır → çekilir → kurur
2) Epifitler için su
Bazı bitkiler:
Kökten değil
Yaprak / hava kökünden su alır
Örnekler:
Tillandsia
Bazı orkide türleri
Bromeliadlar
Bunlar için:
Sis = su kaynağı
3) Görsel ve mikroklima kontrolü
Camda buğu
Tropik atmosfer hissi
Kısa süreli sıcaklık düşüşü
Ama bu estetik + ince ayar, temel ihtiyaç değil.
Sisleme ne için kullanılmaz?
🚫 “Nem yükseltmek” için tek başına kullanılmaz
Kapalı terrariumda nem zaten %90+
Sürekli sisleme:
Yaprak çürümesi
Mantar
Bakteri patlaması
yapar
Doğru vs yanlış sisleme
✅ Doğru
Günde 1–2 kez
10–30 saniye
Yaprak ıslanır ama damla kalmaz
Sonra tamamen kurur
❌ Yanlış
Saatte bir sis
Yapraklar hep damlalı
Hava hiç kuruma fırsatı bulmaz
Sisleme hangi bitkiler için mantıklı?
Gerekli / faydalı:
Bromeliad
Tillandsia
Orkideler (bazı türler)
Yosunlar
Selaginella
Gereksiz / riskli:
Pothos
Philodendron
Monstera
Çoğu kara bitkisi
Senin konuştuğumuz bitkilere bağlayalım
Anubias / amfibi bitkiler:
Sisleme = gereksiz, hatta riskli
Pothos / Philodendron:
Sisleme şart değil, arada olabilir
Submers bitkiler:
Sisleme anlamsız
Tek cümlelik özet
Sisleme, nem üretmek için değil; yağmur ve epifit beslemek için yapılır.
İstersen bir sonraki adımda:
“Sisleme hangi terrarium tipinde hiç kullanılmamalı”
ya da “sislemenin gizli zararları”
başlıklarını açalım 🌿
[B]o zaman kapalı terrariumda soğuk buhar makineside çalıştırmamak lazım? [/B]
ChatGPT:
Evet — çoğu kapalı terrariumda soğuk buhar makinesi çalıştırmamak gerekir.
Hatta net söyleyeyim: çoğu zaman zararı faydasından fazla.
Sebebini mantık zinciriyle bağlayalım 👇
Soğuk buhar makinesi ne yapar?
Havaya mikroskobik su damlacıkları verir
Bu:
Nem değil
aktif ıslatma demektir
Kapalı terrariumda ise:
Nem zaten %90–100
Eklenen şey:
“yağmur” değil
sürekli çiseleme
Kapalı terrariumda neden sorun?
Yapraklar sürekli ıslak kalır
Kuruma evresi olmaz
Gaz alışverişi bozulur
Mantar ve bakteri patlar
Kök–gövde çürümesi başlar
Yani:
Soğuk buhar = kapalı sistemde kronik hastalık
Ne zaman mantıklı olabilir? (istisnalar)
Çok sınırlı durumlar var:
Açık / yarı açık terrarium
Epifit ağırlıklı kurulum
Yüksek hava sirkülasyonu varsa
Zamanlayıcıyla çok kısa çalışıyorsa
Kapalı cam fanus için → hayır.
Senin senaryona net cevap
“Kapalı terrariumda soğuk buhar makinesi çalıştırmamak lazım mı?”
Evet, çalıştırmamak lazım.
Doğru nem:
Alt tabaka buharlaşması
Gece–gündüz kondens döngüsüyle gelir
Altın cümle
Kapalı terrariumda amaç ‘nem üretmek’ değil, ‘nem döngüsünü bozmamak’tır.
İstersen son adımda sana:
“Kapalı terrarium için ideal günlük döngü”
ya da “soğuk buhar kullananların yaptığı 5 hata”
listesini çıkarayım 🌿
[B]peki soğuk buhar makinesini kısa süre çalıştırsak kapalı terrairumda. sis görüntüsü uzun süre kalır mı?[/B]
ChatGPT:
Kısa cevap değil, net cevap vereyim:
Hayır — kapalı terrariumda sis görüntüsü uzun süre kalmaz.
Hatta çoğu zaman saniyeler–dakikalar içinde yok olur.
Nedenini adım adım bağlayalım.
Soğuk buhar “sis”i neden kalıcı değil?
1) Kapalı terrarium zaten doygun
Nem %95–100 civarında
Hava daha fazla su taşıyamaz
Eklenen sis:
Havada asılı kalamaz
Hızla yoğunlaşır
2) Sis aslında “askıda su damlası”
Buhar değil
Mikro damlacıklar
Kapalı ortamda:
Birbirine çarpar
Büyür
Yüzeylere çöker
Yani:
Sis = geçici görsel efekt
3) Nereye gider?
En soğuk yüzey olan cama
Sonra:
Damla olur
Akar
Biter
Yaprakta kalma süresi:
Çok kısa
Eğer kalıyorsa → zaten sorun var
Zamanlama olarak ne olur?
Çalıştırırsın: sis olur
30 sn – 2 dk içinde:
Görüntü kaybolur
Cam “ağlamaya” başlar
5–10 dk sonra:
Ortam eski hâline döner
Uzun süre sis görüyorsan:
Ya terrarium çok soğuk
Ya aşırı sis veriyorsun
Ya hava hiç hareket etmiyor (kötü)
O zaman neden videolarda hep sis var gibi?
Çünkü:
Sis çekim anında veriliyor
Estetik için
Sürekli çalışıyormuş gibi algı yaratıyor
Gerçekte:
Kamera kapanır
Sis kapatılır 🙂
Net sonuç
Kısa süre çalıştırılsa bile:
Sis kalıcı olmaz
Görsel tatmin kısa sürer
Biyolojik faydası yok
Riski var
Tek cümlelik özet
Kapalı terrariumda sis, kısa süreli bir efekt; uzun süre kalıyorsa zaten yanlış bir şey yapılıyordur.
İstersen kapanışı “kapalı terrariumda görsel efekt istiyorsan en güvenli yol ne?” diye yapalım 😄
[B]Açık / yarı açık terrarium nasıl oluyor?[/B]
ChatGPT:
Güzel, bunu da net bir çerçeveye oturtalım; çünkü “açık / yarı açık terrarium” lafı çok kullanılıyor ama herkes başka bir şeyi kastediyor.
1️⃣ Açık terrarium nedir?
Üstü tamamen açık olan sistem.
Özellikleri:
Nem: ortam nemine yakın (%40–70)
Buhar hızla kaçar
Yapraklar ıslak kalmaz
Sis / buhar hemen dağılır
Kime uygun?
Kökü suda, yaprağı havada sevenler
Hydroponik kara bitkileri
Örnek bitkiler:
Pothos
Philodendron
Şans bambusu
Tatlı patates
Spathiphyllum
📌 Bu artık klasik terrariumdan çok “bitki vitrini / paludarium üstü” sayılır.
2️⃣ Yarı açık terrarium (en kritik kategori)
Üstü kapalı ama hava kaçışı var.
Bu kaçış:
Kapakta boşluk
Izgara
Delik
Aralıklı açık bırakılan cam
olabilir.
Özellikleri:
Nem: %70–90 (bazen %95)
Yapraklar:
Bazen ıslanır
Ama kuruma evresi vardır
Sis:
Bir süre görünür
Sonra dağılır
👉 Doğru ayarlanmış yarı açık sistem, doğaya en yakın simülasyondur.
Kime uygun?
Epifitler
Orkideler
Bromeliadlar
Selaginella
Bazı yosunlar
Pothos / Philodendron (daha güvenli)
3️⃣ Tam kapalı terrarium
(Bunu zaten konuştuk ama karşılaştırma için ekleyelim)
Özellikleri:
Nem: %95–100
Sis kalıcı değil
Yapraklar çoğu zaman kuru yüzeyli
Hava hareketi minimum
Kime uygun?
Amfibi bitkiler
Yosunlar
Fittonia
Mini tropik türler
Yan yana çok net tablo
Tip Nem Yaprak durumu Sis
Açık Düşük–orta Kuru Anında kaybolur
Yarı açık Orta–yüksek Islanır → kurur Kısa süre kalır
Kapalı Çok yüksek Nemli ama kuru yüzey Hızla çöker
Senin önceki sorularına bağlayalım
Kapalı terrarium + soğuk buhar ❌
Yarı açık + kısa sisleme ⚠️ (sadece epifit varsa)
Açık terrarium + sis ❌ (gereksiz)
Altın cümle
Terrariumda esas mesele nem miktarı değil, yaprağın “kuruma şansı”dır.
İstersen bir sonraki adımda:
“Benim kurulumum hangi kategoriye giriyor?”
ya da “şu bitki için hangi sistem doğru?”
diye tek tek üzerinden geçebiliriz 🌿
[B]bu arada terrarium, vivarium ve paludaryum farkları nedir?[/B]
ChatGPT:
Geldik isimlerin neden sürekli karıştığı yere 😄
Aslında farkları çok net; biz hobiciler hepsine “terrarium” deyip geçiyoruz.
1️⃣ Terrarium
Bitki odaklı, kara ağırlıklı sistem
Tanım:
Kara bitkileri için kapalı / yarı kapalı cam ortam
Su varsa bile:
Sadece nem üretmek için
Gölet / su canlısı yok
Özellikler:
Nem: orta → çok yüksek
Substrat: toprak, yosun, kabuk
Amaç: bitki mikrokliması
Örnek bitkiler:
Fittonia
Pothos
Philodendron
Yosunlar
Selaginella
📌 Hayvan şart değil, çoğu zaman yoktur.
2️⃣ Vivarium
Canlı (özellikle hayvan) odaklı sistem
Tanım:
Sürüngen, amfibi, böcek vs. için kurulur
Bitkiler:
Dekor ve mikroklima desteği
İkincil roldedir
Özellikler:
Nem, ısı, UV canlıya göre ayarlanır
Su alanı olabilir veya olmayabilir
Örnek canlılar:
Ok kurbağası
Kertenkele
Yılan
Böcek kolonileri
📌 Terrarium ≠ vivarium
Terrariumda hayvan yok, vivariumda var.
3️⃣ Paludarium
Kara + su eşit ağırlıklı
Tanım:
Alt kısım:
Akvaryum (balık, karides, kurbağa larvası)
Üst kısım:
Kara / yarı kara bitkiler
Özellikler:
Su hacmi anlamlıdır
Filtrasyon vardır
Su canlıları yaşar
Örnekler:
Balık + Pothos
Karides + Anubias
Kurbağa + bromeliad
📌 “Akvaryum üstüne bitki koydum” → paludarium
En net karşılaştırma tablosu
Sistem Su Bitki Hayvan
Terrarium Çok az Ana unsur ❌
Vivarium Olabilir İkincil ✅
Paludarium Gerçek su alanı Ana unsur ✅ / ❌
Çok yapılan isim hataları
❌ Kapalı cam + bitki = “vivarium”
❌ Akvaryum üstü bitki = “terrarium”
❌ Hayvan olmayan her şey = “terrarium”
Doğrusu:
Bitki → terrarium
Hayvan → vivarium
Su + kara → paludarium
Tek cümlelik ezber
Terrarium bakarsın, vivariumda yaşatır, paludariumda ikisini evlendirirsin.
İstersen son olarak:
“Benim kurulumum hangisi?”
ya da “hibrit sistemler neden sorun çıkarıyor?”
onu da açabiliriz 🌱
[B]benim kurmak istediğim sistem; kapalı cam sistem. yüzde %25 kadar altta kalan kısmı su içinde. (misal 100litre bir küpün 1/4'ü su) bu da litreye uygun canlılar var. salyangoz karides, belki balık vb. suyun içinde 3. kategori bitkiler. suyun içinde kökler dışında yapraklar olan 1. ve 2. kategori bitkiler var. ayrıca pothos gibi bitkiler de aquaponik olarak var ortamda. bu paludaryum oluyor o zaman.[/B]
ChatGPT:
Evet — bu tarif ettiğin sistem net şekilde paludaryum 👍
Hatta biraz daha teknik konuşursak: kapalı tropikal paludaryum.
Şimdi nedenini madde madde mühürleyelim, çünkü sen çok düzgün bir kurgu yapmışsın.
Senin tarif ettiğin sistemin anatomisi
🔹 Fiziksel yapı
Tamamen kapalı cam sistem
Alt %25:
Gerçek su hacmi (≈ 25 L / 100 L)
Su canlıları var
Üst %75:
Kara / yarı kara alan
Yüksek nemli hava hacmi
👉 Bu tek başına bile terrarium sınırını aşıyor.
🔹 Su canlıları
Karides
Salyangoz
Belki balık
📌 Canlı varsa → vivarium etkisi başlar
Ama…
🔹 Bitki katmanları (çok kritik)
Su içinde:
3. kategori bitkiler
(obligate submersed)
Vallisneria, Najas vb.
→ tamamen doğru yerde
Kökleri suda, yaprakları havada:
1. ve 2. kategori (amfibi)
Anubias
Hygrophila
→ paludaryumun bel kemiği
Aquaponik kara bitkileri:
Pothos, Philodendron
→ su filtrasyonu + üst katman
Bu kombinasyon:
Paludaryumun textbook tanımı
Neden “terrarium” değil?
Terrariumda:
Su dekoratiftir
Filtrasyon gerekmez
Su canlısı olmaz
Senin sistemde:
Su ekosistem
Canlı var
Bitkiler suyu işliyor
👉 Terrarium değil.
Neden “vivarium” demiyoruz?
Vivarium:
Hayvan odaklıdır
Bitki ikinci plandadır
Senin sistem:
Ekosistem dengesi + bitki odaklı
Hayvanlar ekosistemin parçası
👉 Vivarium da değil.
Teknik isim (istersen havalı versiyon 😄)
Closed tropical paludarium
Riparian-style paludarium
Aquaponic paludarium
Küçük ama önemli 2 uyarı (şimdiden söyleyeyim)
Tam kapalı + balık
→ Oksijen döngüsü iyi planlanmalı
(yüzey hareketi, bitki yoğunluğu)
Pothos + kapalı ortam
→ Yapraklar cama yapışmayacak şekilde konumlanmalı
Bunlar çözülmeyecek şeyler değil, sadece tasarım aşamasında düşünülmeli.
Son mühür
Evet — tarif ettiğin sistem paludaryumdur ve kurgu biyolojik olarak tutarlı.
İstersen bir sonraki adımda bunu:
Katman katman çizelim (su / kök / yaprak / hava)
Ya da “bu kurulumda en sık patlayan 5 hata”yı konuşalım 🌿
[B]bu kurulumda su üstünde kalanlar için ışık daha az loş yeterli olur mu? sudakiler kadar çok ışığa gerek var mı? sudaki bitkilere ışık vermek için bütün paludaryumu aydınlatmak gerkecek çünkü?[/B]
ChatGPT:
Bu soru işin kilit noktası 👌
Kısaca değil, doğru mantıkla cevaplayayım çünkü burada herkes hata yapıyor.
Net cevap
Hayır — su üstünde kalan bitkiler için sudakiler kadar güçlü ışık gerekmez.
Hatta çoğu zaman bilerek daha loş olması daha sağlıklıdır.
Şimdi nedenlerini katman katman açalım.
1️⃣ Doğadaki karşılığı
Paludaryumda taklit ettiğin şey:
Alt katman → su altı
Orta katman → kıyı / riparian
Üst katman → orman altı
Orman altı bitkileri:
Direkt güneş almaz
Dağınık, filtrelenmiş ışık görür
Pothos, Philodendron, Anubias, Hygrophila (emers)
→ hepsi bu kategori.
2️⃣ Işık ihtiyacı karşılaştırması
Su altı bitkileri
Işık su tarafından emilir
Kırılır
Yansır
Bu yüzden:
Aynı fotosentez için daha güçlü ışık isterler
Su üstü / emers bitkiler
Işık doğrudan yaprağa
CO₂ sınırsız
Gaz alışverişi rahat
Bu yüzden:
Aynı işi çok daha az ışıkla yaparlar
3️⃣ Pratik oran (çok işine yarar)
Kaba ama şaşmaz bir oran vereyim:
Su altı bitkileri: 1x
Emers / kara bitkileri: 0.3–0.5x
Yani:
Suda “yeterli” olan ışık
Havada fazla bile gelebilir
4️⃣ “Bütün paludaryumu aydınlatmak zorundayım” korkusu
Hayır, değilsin 🙂
En temiz çözüm:
Ana güçlü ışık → su kolonisine odaklı
Üst alan:
Işığı kıran cam
Bitki gölgesi
Yükseklik farkı
zaten otomatik olarak loşluk yaratır
Çoğu paludaryumda:
Üst bitkiler “gölge fazlası”ndan yanar
Alt su bitkileri “ışık yetmiyor”dan zayıflar
yanlış denge yüzünden.
5️⃣ Işık fazla olursa ne olur?
Su üstünde:
Yaprak kalınlaşır
Aralar açılır
Yanıklar olur
Terleme artar → mantar riski
Su altında:
(Tam tersi) az olursa
Uzama
Alg baskısı
Net strateji (özet plan)
Işığı suyun ihtiyacına göre seç
Üst bitkileri:
Mesafe
Gölgeleme
Bitki yerleşimi
ile koru
“Her yere eşit ışık” hedefleme → doğaya aykırı
Tek cümlelik mühür
Paludaryumda ışık suya göre ayarlanır; üst katman zaten fazlasını istemez.
İstersen bir sonraki adımda:
Bitki gruplarına göre örnek lumen / PAR mantığı
Ya da “tek armatürle bunu nasıl dengelersin?”
onu da adım adım anlatayım 🌿
[B]yani ışığı fener gibi odaklı bir lamba kullanarak suya odaklayarak bu durumu yapabilirim.[/B]
ChatGPT:
Evet — tam olarak bu 👍
“Fener gibi” odaklı bir ışık paludaryum için çok doğru bir yaklaşım.
Biraz netleştireyim ki kafanda tam otursun.
Neden odaklı ışık işe yarıyor?
Su altında ışık:
Dağılıyor
Kırılıyor
Zayıflıyor
→ telafi etmek için yoğunluk gerekiyor
Odaklı armatür:
Işığı boşa harcamaz
Enerji su kolonisine gider
Üst katman doğal olarak loş kalır
Bu, doğadaki:
“nehir yatağı aydınlık, kıyı gölgeli”
durumunun aynısı.
Pratik kurulum ipuçları
🔦 Işık tipi
Spot / narrow beam LED
20–40° açı idealdir
“Flood” değil, spot
📍 Konum
Suyun tam üstüne
Biraz yukarıdan (camdan 10–30 cm)
Düz değil, hafif açılı koyarsan yansımayı da kırarsın
🌿 Üst bitkiler
Işığın kenarında kalsın
Direkt spot altına:
Sadece submers / güçlü emers türler gelsin
Işık fazla kaçarsa nasıl anlarsın?
Su üstünde:
Yapraklar kalınlaşıyor
Kısa sap + sert doku
Sarımsı yanık izleri
Su altında:
Alg patlaması
Yaprak uçlarında erime
Görürsen:
Spotu biraz yükselt
Açıyı daralt
Fotoperiyodu kısalt
Küçük ama altın detay
Cam kapak:
Işığın bir kısmını zaten kırar
Üst katman için bu avantaj
Son mühür
Evet — odaklı, fener gibi bir ışıkla suyu hedeflemek paludaryumda en temiz çözümlerden biri.
İstersen, kullandığın tank ölçüsüne göre “şu açı–şu mesafe” diye net ölçü de çıkarabilirim 🔦🌿
[B]peki üst kısımlar çok karanlık kalırsa üste ne 0.3x oranında ışık koyuyorum?
[/B]
ChatGPT:
Evet — mantık doğru, ama ufak bir ince ayar var.
“0.3x”i ayrı bir güneş gibi değil, dolgu ışığı gibi düşünmelisin.
0.3x ışık ne demek?
Bu:
Suyun aldığı ışığın %30’u
Yumuşak, yaygın, göz almayan bir aydınlatma
Ama:
❌ Spot gibi
❌ Güçlü
❌ Direkt yaprağa binen
bir ışık olmamalı.
Üst katman için doğru ışık tipi
✅ Doğru
Geniş açılı (flood) LED
120–180°
Düşük watt / düşük lümen
Yandan ya da yukarıdan dolaylı
❌ Yanlış
İkinci bir spot
Dar açılı
Yukarıdan tepeden vuran
Konumlandırma (en kritik kısım)
Üst camın kenarına
Ya da paludaryumun yan camına
Direkt yaprağa değil:
Cama
Arka fona
vuracak şekilde
Bu:
“orman altı aydınlığı” yaratır
Yaprak gölgeleri doğal olur
Işık yetmediğini nasıl anlarsın?
Üst bitkilerde:
Yapraklar aşırı büyüyüp inceliyorsa
Boğum araları uzuyorsa
Yapraklar ışığa doğru “kaçıyorsa”
→ biraz daha ışık eklenir.
Fazla olduğunu nasıl anlarsın?
Yapraklar küçülüyor
Kalınlaşıyor
Uçlardan yanık başlıyor
→ ışık azaltılır.
Pratik reçete (çok işe yarar)
Ana spot: suya
Üst dolgu:
Ana ışığın %20–30’u
Geniş açı
Gölge yaratmayacak şekilde
Çoğu paludaryumda:
Üst ışık sonradan eklenir
İlk kurulumda şart değildir
Tek cümlelik kapanış
Üst katman ışığı “fotosentez için” değil, “bitkinin formunu korumak için” verilir.
İstersen bir sonraki mesajda:
“Üst katman hiç ışık vermezsem ne kadar süre idare eder?”
ya da “tek armatür + reflektörle bunu nasıl çözerim?”
onu da konuşalım 🌿
[B]peki bu %100 nem kapalı ortam sürekli ıslaklık demek olmadığına göre, suya su üstü bitkileri de koyabilirim. çürümezler.?[/B]
[K](sonradan akvaryum.com'a için not; burada aslında su üstü bitkileri derken frogbit vb. demek istedim ama anlamadı. sonra tekrar sormadım çünkü mantık aynı)[/K]
ChatGPT:
Aynen öyle 👍
%100 nem = sürekli ıslaklık demek değil ve bu ayrımı net koyarsak kafadaki çoğu soru çözülüyor.
Kısa cevap:
Evet, suya su-üstü bitkileri koyabilirsin; doğru şekilde koyarsan çürümezler.
Şimdi “neden” ve “nasıl” kısmı 👇
%100 nem gerçekte ne demek?
Kapalı paludaryum/terrariumda %100 nem:
Hava suya doygun
Yaprak yüzeyinde kalıcı damla yok
Yapraklar kısa süreli ıslanır → sonra kurur
Yani:
❌ Sürekli ıslak yaprak
❌ Bataklık çürümesi
değil.
Su-üstü / kara bitkileri neden çürür sanıyoruz?
Çürüme genelde 3 sebepten olur:
❌ Yapraklar sürekli ıslak kalıyorsa
❌ Kökler oksijensiz suda boğuluyorsa
❌ Hava hiç hareket etmiyorsa
Nem tek başına suçlu değil.
Suya koyduğunda çürümeyenler (aquaponic uyumlu)
Bunlar tam senin anlattığın sistemin yıldızları:
Pothos
Philodendron
Monstera
Syngonium
Spathiphyllum (barış çiçeği)
Lucky bamboo (Dracaena sanderiana)
Tatlı patates
📌 Ortak özellikleri:
Kökleri suda oksijen alabilir
Gövdeleri su üstünde kalır
Yaprakları hava ile temas eder
Çürümesin diye ALTIN KURAL
❗ Yaprak ve gövde boğazı suya girmeyecek
Doğru:
🌿 yapraklar → hava
│
│ gövde
│
💧 kökler → su
Yanlış:
💧 yapraklar suda
💧 gövde boğazı suda
Kapalı ortamda neden yine de sorun çıkmaz?
Çünkü:
Yapraklar ıslansa bile kuruma döngüsü var
%100 nem → transpirasyon yavaş ama durmaz
Bitki “suda ama boğulmadan” yaşar
Ne zaman çürür?
Şu durumda evet, çürür:
Soğuk buhar sürekli
Yapraklar hiç kurumuyor
Hava tamamen durgun
Gövde boğazı suda
Burası artık terrarium değil → çürütme kabı 😄
Senin tarif ettiğin sistem için net cevap
Kapalı cam paludaryum
Alt %25 su
Üst nem yüksek
Aquaponic pothos / philodendron
➡️ Bu textbook-level doğru bir kurulum.
➡️ Çürüme beklenmez.
➡️ Hatta çoğu ev ortamından daha sağlıklı büyür.
Tek cümleyle özet
Nem bitkiyi öldürmez; oksijensizlik ve sürekli ıslaklık öldürür.
İstersen bir sonraki adımda:
“Hangi kara bitkileri kesin koyma?”
ya da “ilk 1 ay çürüme riskini sıfıra indiren kurulum sırası”
onu da netleştirelim 🌱
[B]tatlı patates demişsin ama %100 nemde sorun olmaz mı? riskli demiştin[/B]
ChatGPT:
Çok iyi yakaladın — burada ince ama kritik bir fark var 👍
Evet, tatlı patates konusunda “olmaz” ile “riskli” arasındaki çizgi tam olarak bu.
Netleştireyim:
Tatlı patates (%100 nem) → teoride olur, pratikte riskli
Tatlı patates hydroponikte çok iyi gider, buna şüphe yok.
Ama kapalı + %100 nem + hava hareketi yoksa risk artıyor.
Neden?
Tatlı patatesi riskli yapan şey ne?
Tatlı patatesin:
Gövdesi yumuşak ve süngerimsi
Yaprak sapları etli
Epidermisi ince
Bu da şu anlama geliyor:
Sürekli nem → bakteriyel yumuşak çürüme
Özellikle:
Gövde boğazı
Yaprak sapı birleşimleri
çok hızlı çöker.
Pothos / Philodendron’da bu olmuyor çünkü:
Daha lifli ve sert gövde
Kutikula daha kalın
%100 nemde tatlı patates ne zaman yaşar?
Şu üç şart birlikte varsa olur:
🌬️ Hafif ama sürekli hava sirkülasyonu
Minik fan bile yeter
💦 Yapraklar kalıcı ıslak kalmıyor
Sis → 5–10 dk sonra yaprak yüzeyi kuru
🌱 Gövde boğazı kesinlikle suya girmiyor
Bu şartlar sağlanmazsa:
➡️ İlk çürüme 1–3 hafta içinde başlar.
Kapalı paludaryum için pratik öneri
Eğer sistem:
Tam kapalı
Fan yok
Sisleme var
ise:
❌ Tatlı patatesi ana bitki yapma
✅ “Deneme bitkisi” olarak ekle
Daha güvenli alternatifler (aynı vibe)
Tatlı patates görünümünü seviyorsan ama riski istemiyorsan:
Syngonium
Philodendron hederaceum
Pothos ‘Neon’ / ‘Golden’
Scindapsus
Bunlar:
%100 neme daha toleranslı
Yapraklar ıslansa bile çökmez
Kısa net sonuç
✔️ Tatlı patates yüksek nemi sever
⚠️ Ama kapalı + durağan + sürekli nemli ortamda risklidir
❌ Pothos kadar “kafası rahat” bir bitki değil
İstersen sana:
“Bu paludaryumda kesin koy / şartlı koy / koyma”
diye 3 kolonlu net bir bitki listesi de çıkarırım 🌿
[B]moss türlerini suyun içine yada çok sığ yere yarı su yarı hava koyabilir miyiz?[/B]
ChatGPT:
Evet — moss (yosun) türlerini hem tam su içinde hem de çok sığ / yarı su-yarı hava bölgede koyabilirsin 👍
Ama her moss her koşula uymaz. Burada kilit kelime: hangi moss + nasıl konumlandırma.
Ayrımı net yapalım 👇
1️⃣ Tamamen su altında yaşayabilen moss’lar (submers uyumlu)
Bunlar akvaryum klasikleridir:
Java moss (Taxiphyllum barbieri)
Christmas moss (Vesicularia montagnei)
Weeping moss
Flame moss
Taiwan moss
✔️ Tam su içinde sorunsuz
✔️ Akıntıyı sever
✔️ Karides / yavru balık için ideal
📌 Eğer paludaryumda su seviyesi dalgalanıyorsa → en güvenlisi bunlar
2️⃣ Yarı su – yarı hava (splash zone) için en uygunu
İşte senin sorduğun asıl alan burası 👌
En dayanıklılar:
Java moss
Christmas moss
Taiwan moss
Bunlar:
Su sıçraması
Yüksek nem
Zaman zaman kuruma
üçlüsüne toleranslı.
📌 Doğru kullanım:
Köklenmiş yüzey (taş, kök)
Altı ıslak, üstü nemli
Sürekli damla halinde su olmayacak
3️⃣ Emerse geçebilen ama nazik olanlar
Bunlar olur ama dikkat ister:
Riccardia (Mini Pellia)
Fissidens
✔️ Görüntü çok güzel
❌ Hava durgunsa küf / çürüme riski
📌 Şart:
Çok iyi hava dolaşımı
Yaprak yüzeyi uzun süre ıslak kalmamalı
4️⃣ Tamamen kara moss’ları (terrarium moss)
Bunlar akvaryum moss’u değil:
Sheet moss
Cushion moss
Forest moss
❌ Su içine koyma
✔️ Ama:
Islak zemin
Yüksek nem
ile splash zone üstü için güzel olur.
Altın kurallar (moss çürütmemek için)
❌ Sürekli damlayan su
❌ Durgun hava
❌ Çok kalın moss tabakası
✔️ Hafif akıntı
✔️ İnce katman
✔️ Zaman zaman kuruma
Senin kurulumuna özel net cevap
Alt %25 su
Üst %100 nem
Kapalı paludaryum
➡️ Java moss / Christmas moss’u
su içinde
su çizgisinde
hemen üstünde
üç bölgede de kullanabilirsin.
Tek cümlelik özet
Moss’lar yarı su-yarı hava bölgesini sever ama “ıslak kalmayı” değil, “ıslanıp kurumayı” ister.
İstersen bir sonraki adımda:
“Hangi moss’u nereye koyayım?” şeması
ya da “moss’lar neden kahverengiye dönüyor?”
onu da açalım 🌿
[B]peki bu konuştuğumuz ortak paludaryumda karidesler kıyıya çıkar mı? çıkarlarsa geri dönebilirler mi?
[/B]
ChatGPT:
Çok yerinde bir soru — paludaryum kuran herkesin bir noktada yaşadığı durum bu 🙂
Kısa ve netten başlayıp detayı açayım.
Karidesler kıyıya çıkar mı?
Evet, çıkabilirler.
Ama bu “gezmek” için değil, şartlar onları ittiğinde olur.
En sık nedenler:
⚠️ Su kalitesinde ani bozulma (amonyak, nitrit)
⚠️ Oksijen düşüklüğü
⚠️ pH / KH dalgalanması
⚠️ Yeni kurulum stresi
⚠️ Bakır / ilaç kalıntısı
Mutlu, stabil bir tankta:
➡️ Neocaridina’lar genelde sudan çıkmaz.
Çıktılarsa geri dönebilirler mi?
Evet — eğer şartlar doğruysa.
Geri dönebilmeleri için:
Kıyı eğimli olmalı (düz cam duvar değil)
Yüzey ıslak ve pürüzlü olmalı (kök, taş, moss)
Su çizgisiyle temas kopmamalı
Karides:
Islak yüzeyde solungaçlarını nemli tutabilir
Yavaşça geri aşağı süzülebilir
📌 Camdan yukarı tırmanıp kuruyorsa → riskli.
Hangi türler daha çok çıkar?
Amano (Caridina multidentata) → en maceracı
Neocaridina davidi → nadiren
Bee / Crystal (Caridina) → çok nadir ama strese hassas
Paludaryumda kaçma riskini nasıl sıfıra yaklaştırırsın?
Bunlar altın önlemler:
Su parametreleri stabil
NO₂ = 0
NO₃ düşük
KH / pH oynamıyor
Su yüzeyinde moss / bitki
Karides kendini güvende hisseder
Kıyı çizgisi = moss + taş
Cam yüzey bırakma
Kapak kapalı ama boğucu değil
Nem yüksek
Oksijen var
Çıkmaları “normal davranış” ne zaman olur?
Nadiren:
Yeni kabuk atmışken
Yüzeyde biofilm ararken
Çok sığ bölgede gezinirken
Ama:
Toplu halde kıyıya çıkma
= alarmdır 🚨
Senin tarif ettiğin sistem için net tablo
Kapalı paludaryum
Alt %25 su
Kıyılar moss’lu
Su parametreleri stabil
➡️ Karides kıyıya çıksa bile geri döner
➡️ Kaçıp kuruma riski düşük
➡️ Sorun yaşanırsa sebep tasarım değil, sudur
Tek cümlelik özet
Karidesler gezgin değil, kaçakçıdır; sudan çıkıyorlarsa bir şeyden kaçıyorlardır.
İstersen bir sonraki adımda:
“Paludaryumda karides için ideal kıyı profili”
ya da “Balık eklersem karides davranışı değişir mi?”
onu da konuşalım 🦐
[B]
peki aynı soru salyangozlar için; ramshorn, minare ve elma.[/B]
ChatGPT:
Harika soru — çünkü salyangozlarda durum karidesten biraz farklı 🐌
Tek tek netleştirelim: çıkarlar mı, geri dönerler mi, risk var mı?
🌀 Ramshorn (Planorbidae)
Kıyıya çıkar mı?
✔️ Evet, sık sık.
Bu tür için su üstü–su altı farkı neredeyse yok.
Neden çıkar?
Biofilm / alg arar
Oksijen yüksekse yüzeyi sever
Normal keşif davranışı
Geri döner mi?
✔️ Evet, rahatça.
📌 Nemliyse:
Saatlerce su dışında kalabilir
Islak moss, taş, cam → sorun yok
⚠️ Risk:
Tamamen kuru yüzey
Direkt güneş + hava akımı
🗼 Minare salyangozu (Malaysian Trumpet Snail – MTS)
Kıyıya çıkar mı?
❌ Normalde hayır.
Bu tür:
Dipçi
Gece aktif
Toprak/sand içinde yaşar
Çıkıyorsa ne anlama gelir?
🚨 Alarm işareti.
Oksijen düşüklüğü
Zehirli madde
Ani pH / sıcaklık değişimi
Geri döner mi?
✔️ Eğer yüzey ıslak ve eğimliyse
❌ Ama camdan çıkıp kurursa → hızla ölür
🍎 Elma salyangozu (Pomacea)
(Burada Pomacea canaliculata / diffusa varsayıyorum)
Kıyıya çıkar mı?
✔️ Evet — bu tür için tamamen normal.
Neden?
Akciğerle nefes alır
Yüzeye çıkıp hava alır
Dişiler yumurta bırakmak için özellikle çıkar
Geri döner mi?
✔️ Evet, çok rahat.
Uzun süre su dışında kalabilir
Nemli ortamda saatler–günler
⚠️ Ama:
Çok yüksekten düşerse kabuk kırılabilir
Tamamen kuru ve sıcak ortam risklidir
🧠 Türlere göre özet tablo
Tür Kıyıya çıkar mı Normal mi Risk seviyesi
Ramshorn Evet ✔️ Normal Düşük
Minare (MTS) Hayır ❌ Alarm Yüksek
Elma Evet ✔️ Normal Çok düşük
Senin paludaryum için pratik sonuç
Kapalı
Yüksek nem
Moss’lu kıyı
%25 su
Ramshorn → cuk oturur
Elma → özellikle uygun
Minare → olur ama “sensör” gibi düşün
📌 Minareler yukarı tırmanmaya başlarsa:
“Suda bir şey ters gidiyor” sinyali
Tek cümlelik özet
Ramshorn gezer, elma çıkar, minare kaçarsa sorun vardır.
İstersen bir sonraki adımda:
“Elma salyangozu yumurta bırakmasın diye ne yapılır?”
ya da “Paludaryumda salyangoz–bitki dengesi”
onu da açabiliriz 🐌🌿
[B]şu durumda doğru mu anladım;
bahsettiğim ölçüde %25 su kapalı ve örnek bitki ve canlılarla kurulmuş bir paludaryuma ayrıca;
-su için mini bir filtre, filtre çıkışıda suyun üstünü dalgalandıracak,, olmuyorsa minik hava motoru ya da dalgaya yaratan motor.
-üst kısımdaki havayı hareketlendirecek küçük bir fan (yoksa alt kısım mı)
-gerekiyorsa su için ısıtıcı
-ışığı konuştuk zaten.[/B]
ChatGPT:
Evet — çok doğru anlamışsın 👍
Hatta bu noktada şunu net söyleyebilirim: sistem kafanda artık “çalışan” bir paludaryum taslağına dönüşmüş.
Tek tek üzerinden geçip küçük ince ayarları ekleyeyim.
1️⃣ Su kısmı (%25 hacim)
✔️ Mini filtre
Amaç: mekanik temizlik + hafif akıntı
Güçlü olmasına gerek yok
Çıkış:
Yüzeyi kıracak
Dalga yaratmayacak kadar yumuşak
✔️ Bu çok kritik çünkü:
Oksijen artar
Karides/salyangoz rahatlar
Minare salyangozu yukarı kaçmaz
📌 Filtre yeterliyse hava motoru şart değil
(Ama yedek plan olarak aklında kalsın.)
2️⃣ Su üstü hava hareketi (fan)
✔️ Küçük fan → üst kısım için
Ama:
Direkt yapraklara üflemesin
Cam boyunca, yukarıdan aşağı dolaşım yaratsın
Amaç:
Yapraklar ıslak kalmasın
Küf / çürüme olmasın
%100 nem = “boğucu” olmasın
📌 Alt (su içi) için fan olmaz
Alt taraf zaten suyla oksijen alıyor.
3️⃣ Isıtıcı
✔️ “Gerekiyorsa” yaklaşımı doğru
Oda 20–22°C altına düşüyorsa → evet
Tropikal bitki + karides varsa → evet
Yazın çoğu zaman gerekmez
📌 Kapalı paludaryumda sıcaklık:
Ortamdan 1–2°C daha yüksek olur zaten
4️⃣ Işık
Burada da doğru düşünmüşsün:
💡 Su için → daha güçlü / odaklı
💡 Üst kısım → daha loş, yaygın
➡️ Tek güçlü ışıkla her yeri yakmak şart değil
➡️ Suya odaklı lamba + üstte düşük yoğunluk ideal
5️⃣ “Olmazsa olmaz” ama listede görünmeyen küçük şeyler
Bunlar opsiyonel ama çok faydalı:
⏱️ Zamanlayıcı (ışık + fan)
🌡️ Basit bir termometre
💧 Buharlaşma payı için su seviyesi işareti
Kısa kontrol listesi (checklist)
✔️ %25 su
✔️ Mini filtre → yüzey hareketi
✔️ Gerekirse hava motoru
✔️ Üst kısımda hafif fan
✔️ Gerekirse ısıtıcı
✔️ Işık: suya güçlü, üste loş
➡️ Bu kurulum teknik olarak doğru ve dengeli.
Tek cümlelik özet
Paludaryumda başarı = suyu oksijenli, havayı hareketli, ışığı hedefli tutmak.
İstersen bir sonraki adımda:
“İlk 30 gün için güvenli kurulum sırası”
ya da “En sık yapılan 5 paludaryum hatası”
onu da anlatayım 🌿💧
[B]"Cam boyunca, yukarıdan aşağı dolaşım yaratsın" yani fanın konumu paludaryumun tavanında olsun ve aşağı hava üflesin. aldığı havada yine içerden içerdeki hava olsun. dışardan değil?[/B]
ChatGPT:
Evet, doğru anladın 👍
Fan mantığı tam olarak “içerdeki havayı çevirsin”, dışarıdan hava çekmesin.
Biraz daha net ve şematik anlatayım:
Fanın yeri ve yönü nasıl olmalı?
✔️ Konum
Tavana yakın, üst kısımda
Camın hemen yanında (köşede olması ideal)
✔️ Yön
Yukarıdan aşağı doğru üflesin
Hava cam boyunca süzülsün
Yaprakların üstüne direkt vurmasın
Amaç:
Camda yoğuşan nemi aşağı taşısın
Yaprak yüzeyinde hava değişimi olsun
“Islak kalma” engellensin
Fan hangi havayı alsın?
✔️ Sadece içerdeki havayı
İçerden alır → içerde döndürür
Dışarıdan hava alma yok
Dışarı verme yok (tam kapalı sistem)
Bu sayede:
Nem %100’e yakın kalır
Ama hava durgun olmaz
Neden dışarıdan hava almıyoruz?
Dışarıdan hava:
Nem dengesini bozar
Soğuk / sıcak şok yaratır
Kontrolsüz CO₂–O₂ değişimi yapar
Kapalı paludaryumda:
➡️ Dolaşım var, havalandırma yok mantığı çalışır.
Fan ne kadar çalışmalı?
Sürekli değil
Günde 2–4 kez, 10–20 dk
Ya da çok düşük devirde uzun süre
📌 Amaç:
“Hareket var ama rüzgâr yok”
Küçük ama önemli detaylar
Bilgisayar fanı (5–12V) ideal
Sessiz, düşük devir
Fan önüne sünger koyarsan akış yumuşar
Tek cümlelik özet
Fan, paludaryumu havalandırmaz; paludaryumun içindeki havayı karıştırır.
İstersen bir sonraki adımda:
Fan hiç koymadan yapılabilecek alternatifler
Ya da “fan çok çalışırsa ne olur?”
onu da konuşalım 🌬️🌿
[B]fan çok çalışırsa ne olur?”[/B]
ChatGPT:
Çok iyi soru — çünkü fan konusu “azı karar, çoğu zarar” olan yerlerden biri 🌬️
Net sonuçla başlayayım, sonra nedenlerini açayım.
Fan çok çalışırsa ne olur?
1️⃣ Yapraklar kurumaya başlar
Nem %100 olsa bile
Sürekli hava akımı → mikro kuruma
Özellikle:
İnce yapraklı bitkiler
Moss
Anubias emers yaprakları
uçtan kahverengileşir.
“Nem var ama yaprak susuz” paradoksu burada olur.
2️⃣ Moss’lar ilk pes eden olur
Moss’lar:
Hareketsiz, nemli hava sever
Sürekli akımı sevmez
Fazla fan →
❌ Moss uçları beyazlar
❌ Alt kısım ölür
3️⃣ Su daha hızlı buharlaşır
Özellikle su yüzeyine vuran akımda
Sonuç:
Su seviyesi hızlı düşer
KH / TDS daha çabuk yükselir
Karides stres olur
4️⃣ Isı dengesizliği
Fan sürekli çalışırsa:
Su yüzeyi soğur
Gece–gündüz farkı artar
Kapalı sistemde bu istenmeyen dalgalanma.
5️⃣ Bitki davranışı değişir
Uzun vadede:
Yapraklar küçülür
Saplar kısalır
Bitki “rüzgâr var” sanıp kendini kısar
Ne zaman fan fazla demektir?
Şu belirtilerden biri varsa:
Camlar hiç buğulanmıyor
Yapraklar mat / cansız
Moss açık renk oluyor
Su seviyesi beklenenden hızlı düşüyor
➡️ Fan fazla.
İdeal fan kullanımı (senin kurulum için)
⏱️ Günde 2–3 kez
⏳ 10–15 dakika
🌬️ Düşük devir
Yapraklara direkt değil, cam boyunca
📌 Alternatif:
Fanı sürekli ama çok düşük voltajda çalıştırmak
(bu da olur)
Tek cümlelik özet
Fan paludaryumu kurtarır ama abartılırsa onu “kurutur”.
İstersen bir sonraki adımda:
“Fan koymadan aynı etki nasıl alınır?”
ya da “Fan mı, pasif hava boşluğu mu daha iyi?”
onu da konuşalım 🌱
[B]
pasif hava boşluğu mu daha iyi? nedir[/B]
ChatGPT:
Çok güzel bir yere geldik 👍
Pasif hava boşluğu, fan vs. eklemeden, fiziğin kendisini kullanarak hava hareketi yaratma işi.
Ve evet: çoğu paludaryum için fan’dan daha “doğal” ve daha güvenlidir.
Pasif hava boşluğu nedir?
Kısaca:
Kapağı tamamen kapatmamak, ama kontrolsüz de açmamak.
Yani:
Tam kapalı kutu ❌
Açık terrarium ❌
Mikro aralıklı kapalı sistem ✔️
Nasıl çalışır?
Altta su buharlaşır → hava ısınır ve yükselir
Üstte küçük bir boşluktan nemli hava yavaşça çıkar
Aynı yerden veya başka bir mikro aralıktan yeni hava kendiliğinden girer
Sonuç:
Hava hareketi var
Ama rüzgâr yok
Yapraklar ıslak kalmıyor
Pasif hava boşluğu nasıl yapılır?
En pratik yöntemler:
Cam kapağın bir köşesinde 1–5 mm boşluk
Kapak üzerinde:
İnce silikon hortum aralığı
Delikli ama üstü camla örtülü menfez
Kapağı tam oturtmayıp çok az kaydırmak
📌 Bu boşluk:
Gözle neredeyse görünmez
Ama etkisi büyük
Fan mı, pasif boşluk mu?
Karşılaştırma:
Özellik Pasif boşluk Fan
Doğallık ⭐⭐⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐
Moss uyumu ⭐⭐⭐⭐⭐ ⭐⭐
Kurutma riski Çok düşük Orta
Kontrol Düşük–orta Yüksek
Gürültü / bakım Yok Var
Senin tarif ettiğin paludaryum için hangisi?
%25 su
Kapalı cam
Moss + emers bitkiler
➡️ Pasif hava boşluğu %90 yeterli.
➡️ Fan gerekirse “destek” olarak eklenir, ana çözüm olmaz.
Ne zaman fan gerekir?
Camlar sürekli damla damla akıyorsa
Küf / mantar oluşuyorsa
Çok yoğun sisleme yapıyorsan
O zaman:
Pasif boşluk + kısa süreli fan
Tek cümlelik özet
Pasif hava boşluğu, paludaryumun “nefes almasıdır”; fan ise “koşmasıdır”.
İstersen bir sonraki adımda:
“Pasif boşluk ölçüsünü nasıl ayarlarım?”
ya da “Yanlış boşluk olursa ne olur?”
onu da netleştirelim 🌬️🌿
[B]peki fan kullansak ve kapak tam kapalı olsa oksijenin bitme ihtimali va mr mı? günde 1-2 kere kapak açılıp havalandırma yapılmalı mı?[/B]
ChatGPT:
Çok yerinde bir endişe — ama burada güzel bir haber var 🙂
Fan çalışsa bile kapak tamamen kapalıysa “oksijen biter mi?” sorusunun cevabı:
➡️ Pratikte hayır, ama teoride uzun vadede risk oluşabilir.
Açayım:
Fan varken kapak tam kapalıysa ne olur?
Fan:
Oksijen üretmez
Sadece içerideki havayı döndürür
Yani:
İçerdeki O₂ zamanla azalır
CO₂ artar
Ama bu süreç çok yavaştır.
Gerçek hayatta neden hemen bitmiyor?
Çünkü:
Bitkiler ışıkta oksijen üretir
Su yüzeyinde gaz alışverişi olur
Kapak %100 sızdırmaz değildir (mikro kaçaklar var)
Bu yüzden:
Günlerce kapalı kalsa bile
Genelde ani bir “oksijen bitmesi” olmaz
Ama tamamen kapalıysa uzun vadede ne olur?
Haftalar–aylar boyunca:
CO₂ birikir
Gece (ışıklar kapalıyken) tüm canlılar O₂ tüketir
Özellikle:
Balık
Elma salyangozu
Bakteriler
risk artar.
Günlük kapak açmak gerekir mi?
ZORUNLU değil ama çok faydalı
En ideal senaryo:
🕒 Günde 1 kez
⏱️ 30–60 saniye
Sadece kapağı aç → kapat
Bu:
O₂–CO₂ dengesini sıfırlar
Nem dengesini bozmaz
Küf riskini azaltır
📌 Günde 2 kere açmak şart değil.
Alternatif (daha elegant çözüm)
Kapakta mikro pasif boşluk (1–2 mm)
Fanla birlikte kullanılırsa:
Sürekli ama yavaş gaz değişimi olur
Kapak açmaya gerek kalmaz
Bu en “profesyonel” çözüm.
Su canlıları için ekstra güvenlik
Filtre çıkışı yüzeyi kırıyorsa
Su oksijenli ise
➡️ Havadaki O₂ biraz düşse bile
➡️ Suda sorun yaşanmaz
Senin kurulum için net tavsiye
Fan + tam kapak → olur
Ama:
Ya mikro boşluk
Ya da günde 1 kısa kapak açma
Birini mutlaka yap.
Tek cümlelik özet
Fan havayı hareketlendirir; oksijen yenilemez. Küçük bir nefes payı her zaman iyidir.
İstersen bir sonraki adımda:
“Kapak hiç açılmazsa ilk ne bozulur?”
ya da “Balık eklersem bu denge değişir mi?”
onu da konuşalım 🐟🌿
[B]mikro pasif boşluk ve Pasif hava boşluğu dediğin aynı şey değil mi?[/B]
ChatGPT:
Evet 🙂
Aynı şeyden bahsediyoruz. Sadece kelimeyi iki farklı bağlamda kullandım.
Netleştireyim ki kafada tek kavram kalsın:
Pasif hava boşluğu = mikro pasif boşluk
İkisi de şunu ifade eder:
Fan olmadan (veya fan varken), kapağın tamamen sızdırmaz olmaması.
Yani:
1–5 mm’lik bilinçli bırakılmış bir aralık
Havanın kendiliğinden girip çıkması
Isı + buharlaşma farkıyla oluşan doğal dolaşım
“Mikro” dememin sebebi neydi?
Sadece şunu vurgulamak içindi:
Büyük açık pencere gibi değil
Gözle zor fark edilen
Nem kaçırmayan ama gaz değişimine izin veren boşluk
Teknik olarak:
Pasif hava boşluğu ✔️
Mikro pasif hava boşluğu ✔️
aynı kavram.
Ne değildir?
❌ Aktif havalandırma
❌ Fanla dışarı üfleme
❌ Açık terrarium
Kısa karşılaştırma
Pasif hava boşluğu → kavramın genel adı
Mikro pasif boşluk → bunun küçük ve kontrollü hali
Ama pratikte senin kurulumunda:
İkisi bire bir aynı uygulama.
Tek cümlelik özet
Adı ister pasif hava boşluğu olsun ister mikro boşluk; mesele kapağın %100 kilitli olmaması.
İstersen bir sonraki adımda:
“Bu boşluğu fazla yaparsam ne olur?”
ya da “Boşluğu nereye koymak daha iyi?”
onu da netleştirelim 🌬️🌿
[B]bu durumda benim senaryomda, üst kısma tavana veya kapaklardan birinin üst köşesine 2-3mmlik bir delik pasif hava boşlığu oluyor?[/B]
ChatGPT:
Evet 👍 tam olarak o.
Senin tarif ettiğin şey kitap tanımıyla pasif hava boşluğu.
Ama küçük bir yönlendirme yapayım, “delik mi, aralık mı?” konusu önemli.
2–3 mm delik / açıklık pasif hava boşluğu olur mu?
✔️ Evet, olur.
Ama konumu ve şekli işi çok etkiler.
En ideal yer neresidir?
✔️ Üst kısımda (tavan / kapak hizası)
Çünkü:
Sıcak + nemli hava yukarı çıkar
Oradan çok yavaş şekilde dışarı süzülür
Alttan mikro miktarda temiz hava girer
Bu tam istediğimiz şey.
Delik mi, aralık mı daha iyi?
🔹 Aralık (kapağı 2–3 mm kaydırmak)
Daha doğal
Kendiliğinden ayarlanır
Nem kaybı daha az
🔹 Delik (2–3 mm)
Daha kontrollü
Geri dönüşü zor
Gerekirse kapatması biraz zahmetli
📌 İlk kurulumda:
➡️ Aralık ile başlamak
➡️ Yetmezse delik açmak daha mantıklı.
Tek delik yeter mi?
Genelde:
✔️ 1 adet 2–3 mm delik yeter
Daha fazlası gerekmez
Eğer çok yoğun sisleme varsa:
2 küçük delik olabilir
Ama bu nadir.
Delik açık mı kalmalı?
Sürekli açık ✔️
Tıpa / bant ile ayarlanabilir olması bonus
Güvenlik detayları
Delik üstteyse:
Karides / salyangoz çıkmaz
Nem kontrolü bozulmaz
Yan camda alt seviyede delik ❌ (kaçış + kuruma riski)
Tek cümlelik özet
Üstte 2–3 mm’lik tek bir açıklık, kapalı paludaryuma nefes aldırmak için fazlasıyla yeterlidir.
İstersen bir sonraki adımda:
“Bu delik fazla gelirse nasıl anlarsın?”
ya da “Delik mi fan mı, ikisini birlikte ne zaman kullanmalı?”
onu da netleştirelim 🌿
[B]aralık diyorsun ama delik sadece küçük 2-3 mm, kapağa 2-3mm aralık vermek bütün hat boyunca açıklı demek. çok daha fazla hava yani.[/B]
ChatGPT:
Aynen öyle — tespitin %100 doğru 👍
“Aralık” ile “delik” aynı şey gibi konuşuluyor ama etkileri çok farklı. Bunu net ayıralım.
Delik vs aralık: neden fark var?
🔘 2–3 mm delik
Açık alan: çok küçük
Hava geçişi: yavaş, kontrollü
Nem kaybı: çok az
Etki: mikro nefes
➖ Kapağı 2–3 mm kaydırmak
Açık alan: kapak boyunca
Hava geçişi: çok daha fazla
Nem kaybı: belirgin
Etki: yarı açık terrarium
Yani evet:
2–3 mm delik ≠ 2–3 mm aralık
Bu çok önemli bir fark.
O zaman senin senaryonda hangisi doğru?
Senin tarif ettiğin sistem için:
Kapalı
%100’e yakın nem
Moss + emers bitkiler
Karides / salyangoz
➡️ En doğru çözüm:
✔️ Üstte 1 adet 2–3 mm delik
Bu:
Gaz değişimi sağlar
Nem kaçırmaz
Fan gereksinimini azaltır
“Tam kapalı ama boğucu değil” dengeyi kurar
Aralık ne zaman tercih edilir?
Fan kullanmayacaksan
Sisleme yoğun olacaksa
Küf problemi çıkarsa
Ama o zaman aralık:
0.5–1 mm gibi çok küçük tutulur
2–3 mm tüm hat boyunca fazla.
Pratik tavsiye (en güvenlisi)
Delik aç
Üzerine:
Bant
Silikon tıpa
koy
➡️ Gerektiğinde kapat / küçült.
Tek cümlelik özet
Tek bir 2–3 mm delik = kontrollü nefes; kapağı 2–3 mm açmak = pencereyi aralamak.
Bu noktada sistem tasarımın gerçekten “ustalık seviyesine” geldi 👌
İstersen sıradaki adım olarak:
“Bu deliğin fazla/az olduğunu nasıl anlarım?”
ya da “Delik + fan birlikte nasıl ayarlanır?”
onu da çözelim.
[B]Delik + fan birlikte nasıl ayarlanır?”[/B]
ChatGPT:
Harika, burası artık ince ayar kısmı 🔧🌿
“Delik + fan” birlikte kullanımı doğru ayarlanırsa paludaryum uzun yıllar stabil kalır; yanlış ayarlanırsa ya kurutur ya boğar. Net bir reçete vereyim.
Temel prensip
Delik = nefes alma (gaz değişimi)
Fan = iç hava dolaşımı (ıslak kalmayı önleme)
👉 Fan asla deliğe doğru üflemez.
İdeal yerleşim
🔘 Delik
Üst kapakta / tavanda
1 adet 2–3 mm
Sabit, sürekli açık
🌬️ Fan
Üst kısımda ama deliğin karşı tarafında
Cam boyunca aşağı doğru üfler
Yapraklara direkt değil
Bu sayede:
Nemli hava deliğe yavaşça süzülür
Fan “çekip boşaltmaz”, sadece karıştırır
Fan çalışma ayarı (altın reçete)
Başlangıç ayarı
⏱️ Günde 2 kez
⏳ 10 dakika
🌬️ Düşük devir
Gözleme göre ince ayar
Belirti Ne yap
Camlar sürekli damlıyor Fan süresini +5 dk
Yapraklar hiç ıslanmıyor Fan süresini –5 dk
Moss uçları beyazlıyor Fanı azalt
Küf / mantar Fanı biraz artır
Delik + fan birlikte neyi çözer?
O₂ / CO₂ dengesi
Yaprak çürümesi
Küf oluşumu
Aşırı yoğuşma
Ve bunu yaparken:
✔️ Nem yüksek kalır
✔️ Su seviyesi hızlı düşmez
En sık yapılan hata
❌ Fanı sürekli çalıştırmak
❌ Fanı deliğe doğru üflemek
❌ Delik + güçlü fan
Bu kombinasyon:
“Kapalı paludaryumu açık terrariuma çevirir”
Güvenli üst sınır
Fan sürekli çalışacaksa
Çok düşük voltaj
Neredeyse hissedilmeyecek akım
Ama ben yine:
➡️ Zamanlayıcılı, aralıklı çalışmayı öneririm.
Tek cümlelik özet
Delik nefes aldırır, fan teri kurutur; biri diğerini kovalamamalı.
İstersen bir sonraki adımda:
“Bu ayarı bozduğunda ilk hangi canlı tepki verir?”
ya da “Fan koymadan aynı etki nasıl yakalanır?”
onu da konuşalım 🌱
[B]
Fan koymadan aynı etki nasıl yakalanır?”[/B]
ChatGPT:
Gayet yakıcı bir soru 😄
Cevap: Evet, fan koymadan da neredeyse aynı etki yakalanır — ama bunu tek bir hileyle değil, birkaç küçük prensibi birlikte kullanarak yapıyoruz.
Aşağıda “fansız paludaryum reçetesi” var 👇
1️⃣ Doğru pasif hava boşluğu (en kritik parça)
Fan yoksa hava hareketinin %80’i buradan gelir.
Nasıl?
Üst kapakta 1 adet 2–3 mm delik
Alternatif: kapağın bir köşesinde 0.5–1 mm mikro aralık
Delik her zaman üstte
Ne sağlar?
Sıcak, nemli hava kendiliğinden yükselip çıkar
Alttan mikro miktarda taze hava girer
Sürekli ama yavaş gaz değişimi
2️⃣ Yüzey alanı oyunu (su ve sert zemin)
Fan yoksa buharlaşmayı akıllıca kullanırsın.
Su yüzeyi:
Düz cam gibi olmasın
Kök, taş, moss ile parçalansın
Bu yüzeyler:
Nemi tutar
Ama hava temasını da artırır
Sonuç:
Doğal mikro dolaşım
3️⃣ Işık = gizli motor
Işık, fansız sistemde hava hareketinin motorudur.
Üstten gelen ışık:
Havayı hafif ısıtır
Yukarı yönlü mikro akım yaratır
Gece ışık kapanınca:
Sistem sakinleşir
📌 Bu doğal gündüz–gece döngüsü çok sağlıklıdır.
4️⃣ Yoğuşmayı doğru yere yönlendirmek
Amaç:
Cam ıslansın, yapraklar değil.
Üst cam biraz daha soğuk olsun
Yoğuşma camda oluşsun
Damla akıp tekrar aşağı insin
Bunun için:
Işığı çok yaklaştırma
Üstte metal/soğuk cam yüzey bırak
5️⃣ Bitki seçimi (fansızın sigortası)
Fan yoksa:
Kalın yapraklı
Kutikulası güçlü
Emerse toleranslı
bitkiler seçilir.
Örnek:
Anubias
Bucephalandra
Pothos
Philodendron
Java moss (ince tabaka)
Fansız sistem ne zaman yetmez?
Yoğun sisleme varsa
Küf başlarsa
Çok ince yapraklı moss yoğunluğu varsa
O zaman:
➡️ Geçici fan (günde 5–10 dk)
Tek cümlelik özet
Fansız paludaryum, fiziği doğru kullanırsan gayet “nefes alır”.
İstersen:
“Fansız sistemde ilk sorun nerede çıkar?”
ya da “Fansız paludaryum kurulum sırası”
onu da adım adım anlatayım 🌿
[B]iki önerin vardı;
"bu kurulumda en sık patlayan 5 hata”yı konuşalım"
ve
"En sık yapılan 5 paludaryum hatası" nu da anlatayım"
bunları yaz.[/B]
ChatGPT:
Süper, o zaman iki listeyi net ayırarak yazıyorum 👌
Biri senin anlattığın kapalı %25 su paludaryumu için “patlayan” hatalar,
diğeri genel paludaryum dünyasında en sık yapılanlar.
🔥 BU KURULUMDA EN SIK PATLAYAN 5 HATA
(Kapalı cam + %25 su + emers/submers karışık)
1️⃣ “Kapalıysa hiç nefes almasına gerek yok” sanmak
En klasik patlama.
Delik yok
Aralık yok
Fan da yok
➡️ Sonuç:
Küf
Yaprak çürümesi
Salyangozlar yukarı kaçıyor
Karides huzursuz
📌 Çözüm:
Üstte tek 2–3 mm pasif hava deliği = hayat kurtarır
2️⃣ Fanı fazla çalıştırmak
“Nemli ama yapraklar kuruyor” durumu buradan çıkar.
Belirtiler:
Moss uçları beyazlar
Yaprak kenarları kurur
Su seviyesi hızlı düşer
📌 Çözüm:
Fan = aralıklı
Yapraklara direkt üfleme yok
3️⃣ Su üstü bitkilerin gövde boğazını suya sokmak
Bu özellikle:
Pothos
Philodendron
Tatlı patates
için sessiz ölüm sebebi.
➡️ İlk hafta güzel
➡️ 2–3 hafta sonra yumuşak çürüme
📌 Çözüm:
Sadece kökler suda
Gövde ve yapraklar havada
4️⃣ “%100 nem = sürekli ıslaklık” zannetmek
Yanlış moss yerleşimi buradan doğar.
Sürekli damlayan yapraklar
Sisleme + fan + kapalı ortam
➡️ Moss çürür
➡️ Anubias emers yaprak çürür
📌 Çözüm:
Islan–kurula döngüsü
Damla yok, buğu var
5️⃣ Suyun oksijenini küçümsemek
“Üstü açık değil, ne olacak?” hatası.
Belirtiler:
Minare salyangozu yukarı çıkıyor
Karides kenarda bekliyor
Biofilm patlaması
📌 Çözüm:
Filtre çıkışı yüzeyi kırsın
Gerekirse minik hava taşı
🌍 EN SIK YAPILAN 5 PALUDARYUM HATASI
(Genel – her tür kurulumda)
1️⃣ Terrarium–paludaryum–akvaryum farkını karıştırmak
Kara bitkisini suya gömmek
Submers bitkiyi emerse zorlamak
➡️ “Bu niye eridi?” klasiği.
2️⃣ Işığı her yere aynı vermek
Su bitkisi karanlık
Üst bitki yanmış
📌 Doğrusu:
Suya odaklı güçlü ışık
Üste daha loş yayılım
3️⃣ Çok erken canlı eklemek
Paludaryum:
Akvaryumdan daha yavaş oturur
➡️ İlk haftada karides = stres
➡️ İlk ay balık = risk
4️⃣ Fazla sisleme
Görüntü güzel diye yapılan hata.
Yapraklar sürekli ıslak
Küf
Bakteriyel çürüme
📌 Sis:
Görsel için
Sürekli iklim için değil
5️⃣ Bakımı “dokunmamak” sanmak
Kapalı sistem:
Daha az bakım ister
ama
hiç bakım istemez değildir
Gerekenler:
Haftalık göz kontrolü
Su seviyesi takibi
Ayda 1 hafif temizlik
🎯 İki listenin ortak mesajı
Paludaryumda denge, “fazlasız” kurmaktır.
Ne fazla kapalı
Ne fazla açık
Ne fazla ıslak
Ne fazla kuru
İstersen sıradaki adımda:
“Bu hataların ilk sinyalleri nasıl anlaşılır?”
ya da “Kurulumdan sonra ilk 30 gün yol haritası”
onu da net bir takvimle çıkaralım 🌿💧
[B]bu arada su değişimleri akvaryum gibi mi? yani her hafta %20-30 kadar su değiştirme.
[/B]
ChatGPT:
Kısa cevap: hayır, bire bir akvaryum gibi değil.
Ama “hiç su değişimi yok” da değil. Paludaryum daha seyrek ama bilinçli su değişimi ister.
Şimdi netleştirelim 👇
Paludaryumda su değişimi mantığı
Senin senaryonda:
Su hacmi toplamın %25’i
Üstte çok sayıda emers / aquaponic bitki
Kapalı sistem
Karides + salyangoz (belki az balık)
➡️ Bu durumda:
Bitkiler, klasik akvaryuma göre çok daha fazla nitrat tüketir.
Yani:
Haftalık %30 genelde fazla gelir.
Önerilen su değişim aralığı
✔️ Güvenli başlangıç (ilk 1–2 ay)
10–15 günde bir %15–20
Sistem oturana kadar
✔️ Sistem oturduktan sonra
2–4 haftada bir %10–15
Hatta:
Nitrat düşükse
Canlı yükü azsa
ayda 1 bile yeterli olabilir.
Ne zaman klasik akvaryum gibi yapılır?
Şu durumlarda evet:
Balık sayısı arttıysa
Aşırı yemleme varsa
Nitrat hızla yükseliyorsa
Su bulanık / kokuluysa
O zaman:
➡️ Haftalık %20–25 geçici olarak yapılır.
Buharlaşma ≠ su değişimi
Çok kritik nokta:
Buharlaşan suyu tamamlamak
= su değişimi değildir.
Buharlaşma:
Sadece H₂O gider
Mineraller kalır
KH / TDS yükselir
📌 O yüzden:
Tamamlama → RO / saf su
Değişim → dinlendirilmiş uygun su
Karidesli paludaryum için ekstra hassasiyet
Ani %30–40 değişim ❌
Sık ama küçük değişim ✔️
Sıcaklık ve TDS farkı çok düşük olmalı
Pratik takip yöntemi
Haftalık şuna bak:
Karides davranışı
Minare salyangozu yukarı çıkıyor mu
Camlarda aşırı biofilm var mı
Bunlar normalse:
➡️ Su değişimini erteleyebilirsin.
Tek cümlelik özet
Paludaryumda su değişimi, akvaryumdan daha seyrek ama daha düşünerek yapılır.
İstersen:
“Su değişimi zamanı geldiğini gösteren 5 işaret”
ya da “Hiç su değişimi yapmadan yürüyen paludaryum olur mu?”
onu da açalım 💧🌿
[B]peki gübre ve nitrat konusu ne olacak? nitrat bu sistemde ölçümde "0" olacaktır muhtemelen. makro ve mikro sıvı gübre eklemem gerek. karides uyumlu olanlardan. bu durumda düzenli sıvı gübre eklersem de yine su değişimi dediğin gibi mi olmalı yoksa haftalık mı olmalı artık.[/B]
ChatGPT:
Bu soru paludaryum işinin kalbi 👌
Çok doğru bir noktaya bastın: “Nitrat 0 görünecek ama bitkiler aç kalacak.”
Aynen öyle. Şimdi bunu akvaryum refleksiyle hata yapmadan nasıl yöneteceğini netleştirelim.
1️⃣ Nitrat neden 0 çıkar ama sistem fakir olabilir?
Senin sisteminde:
Emers + aquaponic bitkiler çok güçlü tüketici
Kökler direkt suya temas ediyor
Kapalı sistem → az balık / az atık
Sonuç:
Testte NO₃ = 0
Ama bitkiler:
Azot
Potasyum
Mikro element
açlığı çekebilir.
Test “temiz”, bitki “aç” paradoksu.
2️⃣ Gübre eklerken su değişimi mantığı değişir mi?
Evet, biraz değişir ama “haftalık zorunlu”ya dönmez.
Temel kural:
Gübreyi bitki tüketimine göre, su değişimini birikime göre yap.
3️⃣ Nasıl gübrelemelisin? (karides uyumlu)
🔹 Makro
Düşük doz
Az ama düzenli
Örnek:
Haftada 1–2 kez
Normal akvaryum dozunun ¼ – ⅓’ü
🔹 Mikro
Daha da dikkatli
Bakır içermeyen (ya da iz düzeyinde)
Örnek:
Haftada 1 kez
Normal dozun ¼’ü
📌 Emers bitkiler mikroyu çok hızlı çeker.
4️⃣ Bu durumda su değişimi ne zaman?
Gübre eklesen bile:
✔️ İdeal denge
2–3 haftada bir %10–15
Çünkü:
Bitkiler çoğunu tüketir
Birikim yavaş olur
5️⃣ Ne zaman haftalığa dönersin?
Şunlardan biri varsa:
Yaprak uçlarında yanma
Karides huzursuzluğu
Biofilm patlaması
Camlarda tuhaf tortu
O zaman:
➡️ Haftalık %15–20 (geçici)
6️⃣ “0 nitrat” hedef mi?
❌ Hayır.
Paludaryum için ideal:
NO₃: 1–5 ppm
Bu testte bazen “0” okunur ama:
Su üstü bitkiler zaten çekmiştir
📌 Teste değil, bitki davranışına bak.
7️⃣ En güvenli yaklaşım (ustalık ayarı)
Gübre: az ama düzenli
Su değişimi: seyrek ama disiplinli
Buharlaşma tamamlaması: saf su
Tek cümlelik özet
Bu sistemde gübre bitki için, su değişimi canlılar içindir — ikisi aynı şey değildir.
İstersen bir sonraki adımda:
“Azot açlığı mı, potasyum mu, mikro mu?” nasıl ayırt edilir
ya da “Karidesli paludaryum için örnek haftalık bakım rutini”
onu da çıkaralım 🌿🦐
[B]ben zaten nitrat çıkmasın değil biraz çıksın istiyorum. en azından stripin rengini değiştirecek kadar 10ppm bile olsa.
[/B]
ChatGPT:
Heh 👍 şimdi tam olarak doğru hedefi koydun.
Bu bakış açısı “akvaryumcu refleksi” değil, paludaryumcu refleksi 👌
Şimdi net konuşalım:
1️⃣ 10 ppm nitrat bu sistem için mümkün mü?
Evet mümkün ama doğal yolla zor.
Çünkü senin sistem:
Emers / aquaponic bitkiler = nitrat süpürgesi
Kökler direkt suda
Kapalı, az balık / az atık
Yani:
Üretilen nitrat → saatler–günler içinde çekiliyor.
Bu yüzden testte “0” görüyorsun.
2️⃣ 10 ppm görmek istiyorsan 3 yol var
🅐 Biyolojik üretimi artırmak
Biraz daha fazla yemleme
Bir tık daha fazla canlı yükü
⚠️ Risk:
Kapalı sistem → oksijen ve organik yük hızlı artar
Karidesler ilk tepkiyi verir
👉 Kontrollü ama riskli
🅑 Makro gübre ile hedef nitrat eklemek (en kontrollüsü)
NO₃ içeren gübre:
KNO₃ bazlı
Karides uyumlu düşük doz
Örnek mantık:
Haftada 1 kez
Hedef: +5 ppm
Bitkiler 2–3 günde sıfırlar
Sen tekrar verirsin
📌 Stripte rengi görürsün ama sistem patlamaz.
🅒 Balık ağırlıklı su + bitki ağırlıklı üst (denge oyunu)
Birkaç küçük balık
Ama üstte çok güçlü kök kütlesi
Sonuç:
Nitrat üretimi var
Ama tavan yapmaz
Bu yol:
Görsel olarak tatmin
Ama daha fazla bakım ister
3️⃣ 10 ppm hedeflemenin avantajı
✔️ Emers bitkiler daha hızlı form tutar
✔️ Sararma / cılızlık azalır
✔️ Kökler kalınlaşır
✔️ Moss ve yarı su bitkileri daha canlı olur
4️⃣ Ama kritik uyarı ⚠️
10 ppm’i sabit tutmaya çalışma.
Bu sistem için ideal döngü:
Gübre sonrası: 5–10 ppm
2–3 gün sonra: 0–2 ppm
Sonra tekrar ekleme
Yani:
Dalgalı ama kontrollü.
5️⃣ Pratik reçete (çok net)
Haftada 1 kez
KNO₃ içeren makrodan
Akvaryum dozunun ⅓’ü
Ölç:
Ertesi gün 5–10 ppm
3 gün sonra 0–2 ppm
Bu olması gereken tablo.
6️⃣ Strip neden bazen yine renk göstermez?
Stripler genelde 10 ppm altında kör
Emers kökler lokal tüketim yapar
Suda homojen dağılmadan çekilir
📌 Suyun genelinde var ama strip “göremiyor” olabilir.
Net cümleyle bağlayayım:
Paludaryumda nitrat görmek ayıp değil, sabitlemeye çalışmak ayıptır.
İstersen:
“10 ppm için X litreye kaç mg KNO₃” hesabını
ya da “balık eklemeden nitrat üretme trick’leri”ni
bir sonraki adımda net rakamlarla çıkaralım.
[B]-karides uyumlu mikro makro içeren gübreden önerilen dozun yarısı ya da 1/4ü kadar ekliyorum
-nitrat yine yoksa önce sadece azot gübresi (Seachem nitrogen gibi) eskiyorum. ertesi gün karides uyumlu mikro makro içeren gübreden önerilen dozun yarısı ya da 1/4ü kadar ekliyorum [K](akvaryum.com için; burada yanlış sordum aslında demek istediğim nitrat çıkmazsa bir dahaki gübre ekleme zamanı yani 1 hafta sonra bu sefer önce sadece azot ertesi gün kombine gübreyi eklemekti.)[/K]
-2 haftada bir de %10-15 değişim yapıyorum.
nitratı ölçerek gözlemleyim ona göre gübre azalması ya da arttırması, su değişim oranı vs. ayarlıyorum?[/B]
ChatGPT:
Evet — mantığı doğru kurmuşsun, hatta paludaryum için “temiz ama yaşayan sistem” ayarı bu 👍
Sadece birkaç ince ayar ekleyeyim ki karides + emers bitkiler + submers bitkiler aynı anda mutlu kalsın.
1️⃣ Gübreleme mantığın doğru mu?
Evet. Şu haliyle:
Karides uyumlu mikro + makro
→ ½ ya da ¼ doz
Nitrat hâlâ 0 ise
→ sadece azot (Nitrogen) eklemek
Ertesi gün tekrar mikro + makro
2 haftada 1 %10–15 su değişimi
➡️ Bu çok sağlıklı ve kontrollü bir yaklaşım.
2️⃣ Nitratı ölçerek ayarlamak doğru mu?
Kesinlikle evet.
Ama hedefi net koy:
🎯 Hedef aralık
Gübre sonrası: 5–10 ppm
48–72 saat sonra: 0–2 ppm
Eğer:
24 saat sonra hâlâ 0 → azot artır
3 gün sonra hâlâ 5–10 → azalt
Yani:
Sabit tutmak değil, dalgayı kontrol etmek.
3️⃣ Azot → makro/mikro sırası doğru mu?
Evet, hatta çok akıllıca.
Sebep:
Azot tek başına verildiğinde
→ bitkiler “iştah” kazanır
Ertesi gün mikro/makro
→ azotu sağlıklı dokuyla bağlar
Bu, özellikle:
Emers kökler
Pothos / Hygrophila
için çok iyi çalışır.
4️⃣ Su değişimi oranı doğru mu?
Bu sistem için:
✔️ %10–15 / 2 hafta = ideal
Ama şu duruma dikkat:
Eğer düzenli azot veriyorsan
Stripte 10 ppm’i sık görüyorsan
👉 Ayda 1 kez %20 de yapılabilir.
5️⃣ Karides güvenliği açısından kontrol listesi
Şunları yapıyorsan sorun yok:
Ani tam doz yok
Azot tek başına verirken düşük ppm
Bakır içeren mikro yok / çok düşük
pH ani oynamıyor
Karidesler:
Yüzeye çıkmıyor
Hızlı yüzmüyor
Saklanmıyorsa
➡️ sistem stabil.
6️⃣ Küçük ama kritik bir ek öneri
Haftada 1 gün gübre verme.
Sebep:
Bitkilerin depoladığı besini görürsün
Gerçek tüketimi ölçersin
Karidesler nefes alır 😄
Net cümleyle bağlayalım:
Evet — nitratı ölç, gözlemle, ona göre gübre ve su değişimini ayarla.
Bu paludaryum için “doğru yol”.
İstersen bir sonraki adımda:
“Nitrat var ama bitki yine aç görünüyor” durumu
ya da “Hangi belirti hangi eksikliğe işaret eder (emers–submers ayrı ayrı)”
onu da sistematik anlatırım.
[B]"Haftada 1 gün gübre verme." ama benim gübreler zaten haftalık uygulanıyor. haftalık doz yani günlük değil
[/B]
ChatGPT:
Tamam, şimdi netleşti 👍
Burada aynı şeyden bahsediyoruz ama kelimeler çakışmış.
Benim dediğim “haftada 1 gün gübre verme”,
senin dediğin “gübre zaten haftalık doz” ile uyumlu.
Yani çelişki yok.
Şöyle ayıralım:
1️⃣ Senin şu an yaptığın (doğru olan)
Gübreler haftalık planlı
Günlük dozlama yok
Haftada:
1 kez azot (gerekiyorsa)
1 kez mikro + makro (½ – ¼ doz)
👉 Bu zaten “haftada 1 gün gübre” demek.
2️⃣ Benim vurgulamak istediğim neydi?
Bazı insanlar:
Pazartesi mikro
Salı makro
Çarşamba azot
Cuma potasyum…
yani haftanın her günü bir şey veriyor.
Benim “1 gün” demem:
“Haftanın geri kalan günleri hiçbir şey ekleme” vurgusuydu.
3️⃣ Senin sistem için ideal haftalık örnek
Mesela:
Pazar
Ölçüm
Gerekirse azot
Pazartesi
Mikro + makro (½–¼ doz)
Sonraki 5–6 gün
Hiçbir şey ekleme
Sadece gözlem
Bu, paludaryum + karides için çok sağlıklı.
4️⃣ Neden bu boşluk önemli?
Emers köklerin ne kadar hızlı tükettiğini görürsün
Nitrat gerçekten “bitiyor mu” anlarsın
Karides stres yaşamaz
Gizli birikim varsa fark edersin
Tek cümleyle toparlayayım:
Haftalık gübre kullanıyorsan, “1 gün gübre – 6 gün hiçbir şey” zaten ideal.
Yani şu an yaptığın şey doğru yolda 👍
İstersen bir sonraki adımda:
Haftalık gübre + paludaryum için örnek net program
ya da belirti–eksiklik tablosu (emers/submers ayrı)
hazırlayayım.
[B]bu arada dinlenmiş musluk suyu kullanıcam. akvaryumlarımda da kullanıyorum. diğer su değerleri bu paludaryuma özel değişmez değil mi? akvaryumumdaki gibi mi olur?
yani gh normal seviyelerde, kh biraz düşer, ph 7.2den 6.8'e iner 1 haftada.[/B]
ChatGPT:
Evet — aynı suyu kullanman tamamen doğru 👍
Paludaryum “farklı bir kimya evreni” değil; aynı su, sadece tüketim hızları farklı.
Şimdi netleştireyim:
1️⃣ Dinlenmiş musluk suyu paludaryumda farklı davranır mı?
Hayır, temel değerler aynı davranır.
GH → aynı kalır
KH → akvaryuma göre biraz daha hızlı düşer
pH → bir tık daha hızlı iner
Ama:
Başlangıç değerleri akvaryumla birebir.
2️⃣ Senin verdiğin örnek çok “kitap gibi”
pH 7.2 → 6.8 / 1 hafta
KH biraz düşüyor
GH normal
Bu tablo:
Emers + aquaponic kökler
Bitki ağırlıklı sistem
için tam beklenen şey.
3️⃣ Neden paludaryumda KH daha hızlı düşer?
Kökler direkt suya temaslı
CO₂ tüketimi / salınımı farklı
Organik asit üretimi (yaprak, kök)
Bu:
pH’ı aşağı çeker, KH’yı tüketir.
Bu problem değil, sistem çalışıyor demek.
4️⃣ pH düşüşü tehlikeli mi?
Hayır, çünkü:
Yavaş (1 haftada 0.4)
Karides için güvenli aralık
Ani dalgalanma yok
Tehlike şurada olur:
2–3 günde 1.0 düşüş
KH 0’a yaklaşır
Senin tarifin stabil.
5️⃣ Su değişimi bu yüzden yeterli
%10–15 / 2 hafta
→ KH resetlenir
→ pH tekrar yukarı çekilir
Ekstra kimya gerekmez.
6️⃣ Paludaryuma özel ekstra bir ayar gerekir mi?
❌ Hayır.
Şunları yapma:
Ayrı “paludaryum suyu” üretme
Gereksiz mineral ekleme
pH kovalamaca
Akvaryumda çalışan şey burada da çalışır.
Net cümleyle kapatalım:
Dinlenmiş musluk suyu paludaryumda da akvaryum gibi davranır; sadece bitkiler daha iştahlıdır.
Bu kurulum artık gerçekten “oturmuş sistem” sınıfında.
İstersen sıradaki adımda:
“KH düşüşü ne zaman müdahale ister?”
ya da “Paludaryumda pH neden daha stabil hissedilir?”
onu da açabiliriz.
[B]bunu sordum çünkü hatırıyorsan daha önce diğer bir akvaryumumda najaslardan dolayı çok hızlı kh 0'a iniyordu ph'da 6 ve altına.
[/B]
ChatGPT:
Hatırlıyorum — ve bu bağlantıyı kurman çok yerinde 👍
Ama burada önemli bir fark var; aynı şey otomatik olarak tekrar etmeyecek.
Şimdi net ayıralım.
1️⃣ Najas’lı akvaryumda ne oluyordu?
O tankta:
Tamamen submers
Aşırı hızlı büyüyen Najas guadalupensis
Büyük biyokütle
Yaprak + gövde suyun tamamında
Sonuç:
CO₂ / karbonat tüketimi çok yüksek
KH → çok hızlı sıfıra
pH → 6 ve altı
Yani:
Bu bir “bitki patlaması + kapalı karbon sistemi” durumu idi.
2️⃣ Paludaryumda neden aynı şey olmaz?
Çünkü sistem farklı çalışıyor:
🔹 A) Bitki kütlesi suyun içinde değil
Emers bitkilerin:
Yaprakları havada
Sadece kökleri suda
➡️ CO₂ / karbonat tüketimi çok daha düşük.
🔹 B) Gaz alışverişi var
Üstte hava hacmi
Pasif delik / mikro aralık
Su yüzeyi dalgalı
➡️ CO₂ dengesi akvaryuma göre daha stabil.
🔹 C) Submers bitki sayısı sınırlı
“Kategori 3” bitkiler var ama:
Kontrollü
Najas gibi “çılgın tüketici” yok
3️⃣ KH yine düşer mi?
Evet, ama:
Yavaş
Kontrollü
Su değişimiyle toparlanan
Yani:
KH → 3 → 2 → 1 (haftalar içinde)
değil
KH → 3 → 0 (günler içinde)
4️⃣ Najas neden bu kadar agresifti?
Suda tam temas
Çok yüksek yüzey alanı
Hızlı fotosentez
KH’ı karbon kaynağı olarak kullanma yeteneği
Bu yüzden:
Najas + düşük KH = pH çöküşü
5️⃣ Paludaryumda aynı riski ne tetikler?
Şu üçü birlikte olursa:
Çok fazla submers hızlı bitki
Fan / hava yok
Su yüzeyi durgun
Ama senin kurulumda:
Su yüzeyi hareketli
Bitkilerin çoğu emers
Az ama dengeli submers
➡️ Aynı senaryo oluşmaz.
Net cümleyle bağlayayım:
Najas’lı tank “tamamen su içi karbon canavarıydı”; paludaryum ise karbonu büyük ölçüde havadan alan bir sistem.
Bu yüzden önceki travma anlaşılır 😄 ama burada aynı patlama beklenmez.
İstersen bir sonraki adımda:
“KH düşüşünü erken fark etmenin 3 işareti”
ya da “Hangi submers bitkiler paludaryumda KH’ı zorlar”
onu da çıkaralım.
[B]Terrarium yapmış biri, cam kapaklı. az bir miktar su var dipte. bazı anubias yaprakları ıslak değil kuru. nasıl çürümüyor? benim tankımdan çok az ucu dışarı çıksa o kısım 3-4 günde çürüyor.[/B]
ChatGPT:
Çok yerinde bir soru, çünkü Anubias bu konuda sık kafa karıştırıyor.
Kısa cevap:
Sorun “su dışında kalmak” değil, geçişin ve ortamın şekli.
Biraz açayım 👇
1) Terrariumdaki yapraklar aslında “tam kuru” değil
Cam kapaklı terrariumlarda:
Nem genelde %90–100’e yakın
Yapraklar ıslak görünmese bile sürekli nemli bir hava içinde
Terleme (kondens) gece-gündüz döngüsünde yapraklara su veriyor
Yani o yapraklar:
su içinde değil ama kurak da değil
Anubias buna çok iyi uyum sağlar çünkü:
Doğada amfibi bir bitkidir (yarı su – yarı kara)
Nehir kenarlarında, taş üstünde, zaman zaman suyun dışına çıkan şekilde yaşar
2) Senin tankta neden çürüyor?
Akvaryumda durum farklı:
Yaprak kısmen suda, kısmen havada kalıyor
Üst kısım:
Düşük nem
Direkt oda havası
Sık sık ıslanıp kuruma
Alt kısım:
Sürekli su içinde
Bu en kötü senaryo:
Doku adaptasyon yapamıyor
Hücreler su-hava geçişinde hasar görüyor
3–4 günde erime / çürüme başlıyor
Özetle:
“Yarı yarıya” kalmak, tamamen su dışında kalmaktan daha öldürücü
3) Terrariumdaki farkı yaratan 3 şey
Terrariumda çürümemesinin ana nedenleri:
Yüksek ve stabil nem
Tamamen hava yaprağı olarak gelişmiş olması
(Başta sudan çıkmadı, baştan kara yaprağı olarak büyüdü)
Islan-kurula döngüsü yok
4) Sen bunu tankta yapabilir misin?
Evet ama şartları değiştirmen gerekir:
Kapaklı akvaryum
Su yüzeyinde çok yüksek nem
Yaprak ya:
Tamamen su dışında
Ya da tamamen su içinde
Ortası yok 🙂
İpucu:
Anubias’ı emers halde (yavaş yavaş su dışına alarak) adapte etmek gerekir
Bir anda “ucu çıktı” olayı genelde çürümeyle biter
Tek cümlelik özet
Anubias su dışında yaşayabilir, ama yarı ıslak–yarı kuru kalmaya tahammülü yok.
İstersen, “akvaryumdan terrariuma anubias nasıl adapte edilir” diye adım adım da anlatırım 🌿
[B]peki bütün bir rizom diyelim 6 yaprak var. tek bir yaprağı olduğu gibi su üstünde mi bırakmak lazım yani ilk başta ucunu değil komple yoksa bütün rizomun yapraklarını mı?[/B]
ChatGPT:
Güzel noktaya bastın. Burada “tek yaprak mı, hepsi mi?” meselesi var ve cevap biraz net 👇
Kural şudur
Ya bir yaprak tamamen su üstünde olur, ya hiç olmaz.
Ama bu, rizomun tamamını bir anda havaya çıkarman gerektiği anlamına gelmez.
En güvenli senaryo (önerilen)
Tek yaprak + kontrollü adaptasyon
Rizom tamamen suda kalır
6 yapraktan sadece 1 tanesi
tamamen suyun üstüne çıkar
“ucu çıktı” değil, komple yaprak
Ortam:
Kapaklı tank
Yüksek nem
O yaprak:
Ya uyum sağlar
Ya da sararıp gider (normal)
Bu sırada:
Diğer 5 yaprak tamamen suda
Rizom strese girmez
Bitki ölmez
En kritik nokta: yarım yaprak yok
Neden tek yaprakla başlanır?
Çünkü:
Bitkiyi “kara moduna” yavaş alırsın
Eğer o yaprak çürürse:
Rizom zarar görmez
Diğer yapraklar sağlam kalır
Başarılı olursa:
Yeni çıkan yapraklar doğrudan hava yaprağı olur
Bütün yaprakları birden su üstüne almak?
⚠️ Riskli.
Anubias yavaş büyür
Bir anda tüm yaprakları hava şartına sokarsan:
Su yaprakları uyum sağlayamaz
Toplu erime olabilir
Rizom çökmez ama aylarca toparlayamaz
Bu yöntem ancak:
Çok yüksek nemli terrarium
Sisleme / kondens garantisi
Sabit sıcaklık
varsa mantıklı.
Altın adaptasyon akışı
Rizom tamamen suda
1 yaprak tamamen dışarı
1–2 hafta gözlem
Yeni çıkan yaprak = başarı
Sonra istersen:
2. yaprağı
sonra 3. yaprağı
alırsın
Kısa, net cevap
❌ Yaprak ucu çıkarma
✅ Tek yaprağı komple çıkar
❌ İlk başta tüm yaprakları değil
✅ Rizom suda, nem yüksek
İstersen çizerek şema gibi de anlatırım, hatta “yaprak ölürse panik mi değil mi” kısmını da netleştiririm 🌿
[B]şimdi terrarium konusunda kafa karışık;
-önce tamamen suda yaşayan, havada ise yüksek nemde ancak yaşayabilen anubias gibi bitkiler
-sonra tamamen suda yaşayan havada ise nem istemeyen kuru bile olsa yaşayan Hygrophila corymbosa gibi bitkiler
-tamamen su altında yaşaması gerekenler var mı?
ve bu üç türün teknik isimleri var mı?[/B]
ChatGPT:
Kafa karışıklığın çok normal — çünkü akvaryum hobisinde bu ayrım yarım yamalak anlatılıyor. Gel bunu net, “kitabi ama pratik” şekilde toparlayalım.
Aslında 3 değil, 4 biyolojik grup var
Ve evet, teknik isimleri var.
1) Amfibi bitkiler (Amphibious plants)
Hem su altında hem havada yaşayabilenler
Ama yaprak tipleri farklıdır.
Özellik:
Su yaprağı ≠ hava yaprağı
Geçişte adaptasyon gerekir
Yarı yarıya kalmayı sevmezler
Örnekler:
Anubias
Cryptocoryne
Echinodorus
Ludwigia
Rotala
👉 Senin Anubias sorununun tam karşılığı bu grup.
2) Emers dayanıklı amfibi bitkiler
(Bu hobicilerin kafasını en çok karıştıran grup)
Teknik olarak hâlâ amfibi, ama:
Hava yaprakları çok dayanıklı
Düşük nemde bile yaşayabilirler
Hatta “kuru gibi” görünürler
Örnek:
Hygrophila corymbosa
Hygrophila polysperma
Bacopa monnieri
👉 “Nem istemiyor gibi” görünmelerinin sebebi:
kalın kutikula + güçlü stomalar
3) Submers (obligate submersed plants)
İşte senin sorduğun kritik soru burada
Bunlar:
Sadece su altında yaşar
Hava ile temas ederse ölür
Emers forma geçemez
Teknik isim:
Obligate submersed aquatic plants
Örnekler:
Vallisneria
Ceratophyllum (hornwort)
Cabomba
Myriophyllum
Najas
Hydrilla
👉 Bunları terrariuma koymak = yavaş ölüm.
4) Emergent / riparian bitkiler
(Sıklıkla yanlışlıkla “akvaryum bitkisi” diye satılır)
Kökleri suda
Yaprakları hava için tasarlanmış
Su altında uzun süre yaşayamaz
Örnekler:
Spathiphyllum (barış çiçeği)
Dracaena
Aglaonema
Monstera (küçükken)
Senin verdiğin örnekleri netleştirelim
Anubias
➡️ Amfibi
➡️ Hava yaprağı yüksek nem ister
➡️ Yarı ıslak = çürüme
Hygrophila corymbosa
➡️ Amfibi (emers dayanıklı)
➡️ Düşük nem tolere eder
➡️ “Kuru bile yaşıyor” hissi buradan
“Tamamen su altında yaşaması gereken var mı?”
➡️ Evet.
➡️ Vallisneria, Cabomba, Najas gibi türler
Tek cümlelik ezber cümlesi
“Akvaryum bitkilerinin çoğu amfibi, bazıları sadece suya mahkûm, bazıları ise aslında kara bitkisi.”
İstersen bir sonraki adımda:
Terrarium için en risksiz tür listesi
Ya da “hangi bitkiyi asla çıkarma” kara listesi
hazırlayayım 🌱
[B]Hygrophila corymbosa düşük nem demişsin ama benim akvaryumdan 30 cm kadar dışarıya çıkmış durumda ve güneş alıyor akvaryum. şimdilik soğuk ortam ama yazın baya ısınacak. bu ölecek anlamına mı geliyor yazın?[/B]
ChatGPT:
Kısa cevap: büyük ihtimalle hayır, ölecek diye düşünme — ama yazın birkaç şeye dikkat etmen gerekecek.
Biraz teknik ama net gidelim 👇
Hygrophila corymbosa neden bunu tolere edebiliyor?
Bu bitki:
Gerçek amfibi
Emers (hava) formu çok güçlü
Yaprakları kalın, mumsu (kutikula kalın)
Stomaları havada çalışmaya uygun
O yüzden:
%40–50 bağıl nem
Direkt güneş
“Kuru gibi” görünen ortam
ona genelde problem olmaz
Yazın asıl risk ne?
Ölüm sebebi genelde nem değil, ısı + su akışı kombinasyonu.
Riskli senaryolar:
Yapraklar çok ısınıyor ama kök suyu serin kalıyor
→ Isı stresi
Öğlen güneşi
camdan mercek etkisi
→ Yaprak yanıkları
Çok hızlı buharlaşma
→ Yaprak uçlarında kuruma
Ama bunlar:
yavaş yavaş olur
Bir günde “öldü” şeklinde değil
Ne zaman gerçekten riskli?
Şu koşullar üst üste gelirse risk artar:
30 °C üstü ortam
Öğlen 11–16 arası direkt güneş
Yapraklar rüzgâr / cereyan alıyorsa
Su seviyesi düşüp kökler açığa çıkarsa
Güvenli tarafta kalmak için 3 basit önlem
Bunlar “olmazsa ölür” değil, sigorta gibi düşün:
Yazın öğlen güneşini kır
Tül perde yeter
Su seviyesini
Kökler hep suda kalacak şekilde sabit tut
Yaprak uçlarında:
Kahverengi yanıklar görürsen
→ o sürgünü buda
Çok önemli bir gösterge
Eğer:
Yaz başında
Yeni çıkan yapraklar daha küçük ama kalın geliyorsa
→ Bitki kendini adapte ediyor demektir, iyiye işaret.
Eğer:
Yeni sürgünler ince, soluk ve cılız gelirse
→ Işık/ısı stresi var.
Net cevap
Mevcut durumda “yaz gelince kesin ölür” gibi bir tablo yok.
Hygrophila corymbosa bu şartları şaşırtıcı derecede iyi tolere eder.
İstersen bulunduğu pencere yönüne (güney / batı vs.) göre daha net “şu saatlerde dikkat et” de söyleyebilirim 🌿
[B]toparlayalım; Amfibi bitkiler (Amphibious plants) su altında ve yüksek nem olan ortamda yaşar. yani terrarium uygun.
Emers dayanıklı amfibi bitkiler su altında ve su üstünde nem çok olmasa da yaşar. yine terrarium uygun
Submers (obligate submersed plants) ise nem farketmeksizin (%100 olsa bile terrariumda) havada kalan yaprak ya da bitki ölür
Emergent / riparian bitkiler şimdilik es geçelim gelecem ona.[/B]
Evet — çok iyi toparlamışsın 👍
Sadece ufak bir terminoloji cilası yapıp resmi hâle getireyim, sonra aynen onaylayayım.
1) Amfibi bitkiler (Amphibious plants)
✅ Doğru
Su altında yaşar
Yüksek nemli hava ortamında (terrarium, paludarium) yaşar
Ama:
Hava yaprakları ≠ su yaprakları
Geçiş kontrollü olmalı
Terrarium: ✅ Uygun
2) Emers dayanıklı amfibi bitkiler
✅ Doğru
Su altında yaşar
Su üstünde:
Yüksek nem ister ama zorunlu değil
Düşük–orta nemi tolere eder
Hatta “kuruya yakın” gibi görünür
Terrarium: ✅ Uygun
(Hatta açık ortamda bile çoğu zaman yaşar)
3) Submers (obligate submersed plants)
✅ Bu da doğru — kritik nokta dahil
Sadece su altında yaşar
Hava ile temas eden:
Yaprak
Sürgün
Gövde
ölür
Nem:
%50 olsun
%100 olsun
fark etmez
Çünkü:
Stomaları yok / işlevsiz
Kutikula çok ince
Gaz alışverişi tamamen suya göre
Terrarium: ❌ Uygun değil
(En sık yapılan ama en geç fark edilen hata)
Küçük ama önemli terminoloji notu
Bilimsel yazında bazen şu ayrım da geçer:
Facultative amphibious
→ Senin 1 ve 2. grup (esnek olanlar)
Obligate submersed
→ Senin 3. grup
Yani senin sınıflaman biyolojik olarak tutarlı 👍
Tek cümlelik mühür
“Nem, submers bitkiler için hiçbir şey ifade etmez; hava teması öldürücüdür.”
Emergent / riparian’a geldiğinde orada da “akvaryumcuların neden yıllarca kandırıldığı” kısmı var, onu da keyifle açarız 🌱
[B]o zaman 1 ve 2 deki bitkiler dry start'a uygun ama 3 değil? dry start yani az miktar su. tamamen kapalı ortam, full nem.[/B]
Evet — aynen öyle. Mantığı birebir doğru kurdun 👍
Şimdi bunu dry start özelinde net mühürleyelim.
Dry start = ne ister?
“Dry start” aslında:
Az miktar su
Tam kapalı ortam
%95–100 nem
Yaprakların hava ile temas etmesi
Yani:
Emers forma geçebilen bitkiler için bir yöntem
Gruplara göre dry start uygunluğu
1) Amfibi bitkiler
✅ Dry start’a uygundur
Yüksek nemde emers yaprak çıkarırlar
Sonra su basıldığında:
Emers yapraklar zamanla gider
Submers yapraklar gelir
Örnek:
Anubias
Cryptocoryne
Echinodorus
Rotala, Ludwigia
⚠️ Şart:
Yaprak yarım ıslak kalmayacak
Ya tamamen havada, ya tamamen suda
2) Emers dayanıklı amfibi bitkiler
✅ Dry start için en risksiz grup
Düşük nemi bile tolere eder
Kapalı ortamda roket gibi büyürler
Dry start’ın “şampiyonları”
Örnek:
Hygrophila türleri
Bacopa
Ludwigia’nın çoğu
3) Submers (obligate submersed)
❌ Dry start kesinlikle uygun değil
%100 nem olsa bile
Yaprak havaya değdiği anda:
Gaz alışverişi bozulur
Hücreler çöker
Sonuç:
Erime
Doku kaybı
Ölüm
Örnek:
Vallisneria
Cabomba
Najas
Ceratophyllum
Altın cümle (dry start için)
“Dry start, submers bitkiler için dry death’tır.”
Mini ipucu (çok yapılan hata)
Bazıları şunu sanıyor:
“Kapalı kap, %100 nem, bu da su sayılır”
Hayır.
Nem = hava
Su = sıvı
Submers bitki bunu ayırt edemiyor, biyolojik olarak uyumsuz.
Net onay
✅ Grup 1 ve 2 → dry start uygun
❌ Grup 3 → dry start uygun değil
Emergent / riparian’a geçtiğimizde orası da “neden akvaryumda yaşıyor gibi ama aslında yaşamıyor” başlığı olacak 😄
[B]şimdi 4. türle ilgili olana gelelim. benzer sorular var;
bir çok kara bitkisi hydroponik olarak bakılabiliyor.
-hangileri düşük nem istiyor hangileri yüksek neme hatta ıslak yapraklara dayanabiliyor. yani terrarium ortamına. misal sarmaşık, monstera, kılıç, tatlı patates, şans bambusu çürüyecektir diye düşünüyorum.[/B]
Süper, şimdi asıl “akvaryum–terrarium şehir efsaneleri” bölümüne geldik 😄
Bu 4. grup gerçekten en çok yanlış anlaşılan yer.
Burada anahtar kelime “emergent / riparian + hydroponik tolerans”.
Önce temel kural
Bir kara bitkisi hydroponik yaşayabiliyor diye:
Yüksek nem
Islak yaprak
Kapalı terrarium
tolere etmek zorunda değil.
Çoğu:
kökü suda sever, yaprağı kuru ister
4. grup kendi içinde 3 alt gruba ayrılır
(İşte kafa karışıklığı burada başlıyor)
A) Yüksek nemi SEVEN / tolere edenler
Terrarium uyumlu
Bunlar:
Tropikal
Orman altı bitkileri
Yaprakları ince ama çürüme direnci yüksek
Örnekler:
Sarmaşık (Epipremnum / Pothos) ✅
Philodendron türleri ✅
Monstera (özellikle genç yapraklar) ⚠️
Syngonium ✅
Fittonia ✅
Tradescantia ⚠️
📌 Islak yaprak:
Sürekli değil
Ama aralıklı kondensi tolere ederler
B) Kökü suda OK, yaprağı NEME HASSAS
Açık paludarium / akvaryum üstü olur
Kapalı terrarium riskli
Örnekler (senin saydıkların dahil):
Echinodorus (kılıç bitkisi) ❌
Tatlı patates (Ipomoea batatas) ❌
Şans bambusu (Dracaena sanderiana) ❌
Monstera (erişkin yaprak) ❌
Spathiphyllum ⚠️
Bunlar:
Yüksek nemde:
Yaprak mantarı
Gövde çürümesi
Kök boğulması
yaşar.
C) Yüksek nemi SEVMEZ
Hydroponik olur ama terrarium olmaz
Örnekler:
Dracaena türlerinin çoğu
Yucca
Ficus benjamina
Croton
Senin sezgin çok doğru
“Sarmaşık, monstera, kılıç, tatlı patates, şans bambusu çürüyecektir diye düşünüyorum.”
Düzeltelim:
Sarmaşık: ❌ değil → yaşar
Monstera: gençken ⚠️, erişkinken ❌
Kılıç (Echinodorus): ❌
Tatlı patates: ❌
Şans bambusu: ❌
Neden bazıları çürüyor?
Çünkü:
Yapraklarında:
İnce kutikula yok
Su tutan tüy yok
Stomaları:
Yüksek nemde kapanamaz
Sonuç:
Gaz alışverişi bozulur
Mantar / bakteri gelir
Terrarium için “kara bitkisi” altın kuralı
“Orman altı, ince yapraklı, sürünücü = evet
Kalın gövdeli, sukulentimsi = hayır”
Mini tablo (akılda kalsın)
Bitki Terrarium
Pothos / Sarmaşık ✅
Philodendron ✅
Monstera (genç) ⚠️
Echinodorus ❌
Tatlı patates ❌
Şans bambusu ❌
İstersen bir sonraki adımda:
“Akvaryum üstüne konabilecek EN güvenli kara bitkileri”
ya da “Satıcıların en çok yanlış sattığı türler”
listesini yapalım 🌿
[B]peki pothos veya Philodendron terrariumdaki %100 nemde de sürekli ıslak kalmaz mı?[/B]
ChatGPT:
Çok yerinde bir soru — çünkü “%100 nem = yapraklar sürekli ıslak” gibi bir algı var ama pratikte tam öyle değil. Netleştirelim.
%100 nem demek ne demek, ne demek değil?
%100 bağıl nem şu anlama gelir:
Hava artık daha fazla su buharı tutamaz
Ama bu:
Yaprakların sürekli suyla kaplı olduğu
anlamına gelmez
Yaprakların ıslak kalması için:
Aktif sisleme
Damla damla su
Yaprak üzerinde su birikmesi
gerekir.
Kapalı terrariumda genelde olan şey:
Camlarda kondens
Gece–gündüz sıcaklık farkıyla aralıklı buğu
Yapraklar çoğu zaman nemli ama kuru yüzeyli
Pothos / Philodendron neden çürümez?
Bu iki cinsin birkaç kritik avantajı var:
1) Yaprak yüzeyi buna uygun
Hafif mumsu ama hidrofobik
Su damla olarak tutunmaz, akar
Yaprak “ıslak kalmaz”
2) Tropikal yağmur ormanı kökeni
Doğada:
Günlerce %100 nem
Sık yağmur
Yapraklar her gün ıslanıp tekrar kurur
Mantarla birlikte yaşamaya evrimleşmişler
3) Stoma davranışı
Yüksek nemde:
Tam kapanmazlar
Gaz alışverişi devam eder
Bu yüzden “boğulma” olmaz
Ama şu durumda çürüyebilirler ⚠️
Şartlar yanlış kurulursa, evet.
Yaprak üzerinde su birikirse
Sürekli sisleme varsa
Hava tamamen durgunsa
Yapraklar birbirine yapışıksa
O zaman:
Siyah lekeler
Yumuşama
Yaprak kaybı başlar
Terrariumda pothos/philodendron için altın ayar
%90–100 nem ✔️
Aktif sisleme yok
Çok hafif hava hareketi (kapağı günde 1–2 dk açmak bile yeter)
Yapraklar üst üste binmeyecek
Kısa net cevap
Evet, nem %100 olabilir; hayır, yapraklar sürekli ıslak kalmak zorunda değil.
Pothos ve Philodendron bunu tolere edebilir — su damlası üzerinde beklemediği sürece.
İstersen bir sonraki mesajda “terrariumda yaprak çürümesini 3 günde anlayıp durdurma” checklist’i yapabilirim 🌱
[B]peki tamamen kapalı bir terrariumda yapraklar sürekli ıslak olmayacak o zaman düşündüğüm gibi?[/B]
ChatGPT:
Evet — çoğu durumda düşündüğün gibi olmaz.
Tamamen kapalı bir terrariumda yapraklar sürekli ıslak kalmaz; genelde nemli hava + aralıklı kondens döngüsü olur.
Şöyle düşün:
Kapalı terrariumda gerçek senaryo
Gündüz:
Işık / ortam ısınır
Su buharlaşır
Yapraklar ıslak değil, nemli havada kalır
Gece:
Isı düşer
Buhar camda yoğunlaşır
Damla çoğunlukla cama iner, yapraklara değil
Yani:
“sürekli yağmur” değil, “yağmur ormanı havası”
Yapraklar ne zaman gerçekten sürekli ıslak kalır?
Ancak şunlar varsa:
Aktif sisleme
Spreyle sık sık ıslatma
Yapraklar cama yapışık
Terrarium çok sıkışık (hava cebi yok)
Bunlar tasarım hatası, nemin doğal sonucu değil.
Küçük ama kritik detay
Tam kapalı sistemlerde bile:
Mikro sıcaklık farkları olur
Bu fark:
Kondensin nereye çökeceğini belirler
Cam her zaman en soğuk yüzey olduğu için
Su oraya gider
Bu yüzden:
Yaprak yüzeyi çoğu zaman kuru kalır
Cam “ağlayan” yüzey olur
Pothos / Philodendron özelinde
Doğru kurulumda:
Yapraklar %95–100 nem görür
Ama üzerinde damla beklemez
Bu yüzden çürümezler
Tek cümlelik net cevap
Hayır — tamamen kapalı bir terrarium, otomatik olarak “yapraklar sürekli ıslak” demek değildir.
Doğru kurulumda yapraklar çoğunlukla kuru yüzey + çok nemli hava görür.
Eğer istersen, bir sonraki adımda “yapraklar neden senin kafandaki gibi ıslanıyormuş gibi geliyor ama pratikte olmuyor”u şemayla anlatırım 🌿
[B]peki sisleme olan terrariumlar var. burada amaç nedir?[/B]
ChatGPT:
Çok iyi soru — çünkü sisleme terrariumlarda en çok yanlış anlaşılan şeylerden biri.
“Nem için mi?” diye düşünülüyor ama asıl amaç o değil.
Sislemenin gerçek amaçları (öncelik sırasıyla)
1) Yağmur simülasyonu 🌧️
Sisleme:
Sürekli nem sağlamak için değil
kısa süreli yağmur taklidi içindir
Doğada:
Yapraklar ıslanır
Sonra tekrar kurur
Doğru sisleme:
Islatır → çekilir → kurur
2) Epifitler için su
Bazı bitkiler:
Kökten değil
Yaprak / hava kökünden su alır
Örnekler:
Tillandsia
Bazı orkide türleri
Bromeliadlar
Bunlar için:
Sis = su kaynağı
3) Görsel ve mikroklima kontrolü
Camda buğu
Tropik atmosfer hissi
Kısa süreli sıcaklık düşüşü
Ama bu estetik + ince ayar, temel ihtiyaç değil.
Sisleme ne için kullanılmaz?
🚫 “Nem yükseltmek” için tek başına kullanılmaz
Kapalı terrariumda nem zaten %90+
Sürekli sisleme:
Yaprak çürümesi
Mantar
Bakteri patlaması
yapar
Doğru vs yanlış sisleme
✅ Doğru
Günde 1–2 kez
10–30 saniye
Yaprak ıslanır ama damla kalmaz
Sonra tamamen kurur
❌ Yanlış
Saatte bir sis
Yapraklar hep damlalı
Hava hiç kuruma fırsatı bulmaz
Sisleme hangi bitkiler için mantıklı?
Gerekli / faydalı:
Bromeliad
Tillandsia
Orkideler (bazı türler)
Yosunlar
Selaginella
Gereksiz / riskli:
Pothos
Philodendron
Monstera
Çoğu kara bitkisi
Senin konuştuğumuz bitkilere bağlayalım
Anubias / amfibi bitkiler:
Sisleme = gereksiz, hatta riskli
Pothos / Philodendron:
Sisleme şart değil, arada olabilir
Submers bitkiler:
Sisleme anlamsız
Tek cümlelik özet
Sisleme, nem üretmek için değil; yağmur ve epifit beslemek için yapılır.
İstersen bir sonraki adımda:
“Sisleme hangi terrarium tipinde hiç kullanılmamalı”
ya da “sislemenin gizli zararları”
başlıklarını açalım 🌿
[B]o zaman kapalı terrariumda soğuk buhar makineside çalıştırmamak lazım? [/B]
ChatGPT:
Evet — çoğu kapalı terrariumda soğuk buhar makinesi çalıştırmamak gerekir.
Hatta net söyleyeyim: çoğu zaman zararı faydasından fazla.
Sebebini mantık zinciriyle bağlayalım 👇
Soğuk buhar makinesi ne yapar?
Havaya mikroskobik su damlacıkları verir
Bu:
Nem değil
aktif ıslatma demektir
Kapalı terrariumda ise:
Nem zaten %90–100
Eklenen şey:
“yağmur” değil
sürekli çiseleme
Kapalı terrariumda neden sorun?
Yapraklar sürekli ıslak kalır
Kuruma evresi olmaz
Gaz alışverişi bozulur
Mantar ve bakteri patlar
Kök–gövde çürümesi başlar
Yani:
Soğuk buhar = kapalı sistemde kronik hastalık
Ne zaman mantıklı olabilir? (istisnalar)
Çok sınırlı durumlar var:
Açık / yarı açık terrarium
Epifit ağırlıklı kurulum
Yüksek hava sirkülasyonu varsa
Zamanlayıcıyla çok kısa çalışıyorsa
Kapalı cam fanus için → hayır.
Senin senaryona net cevap
“Kapalı terrariumda soğuk buhar makinesi çalıştırmamak lazım mı?”
Evet, çalıştırmamak lazım.
Doğru nem:
Alt tabaka buharlaşması
Gece–gündüz kondens döngüsüyle gelir
Altın cümle
Kapalı terrariumda amaç ‘nem üretmek’ değil, ‘nem döngüsünü bozmamak’tır.
İstersen son adımda sana:
“Kapalı terrarium için ideal günlük döngü”
ya da “soğuk buhar kullananların yaptığı 5 hata”
listesini çıkarayım 🌿
[B]peki soğuk buhar makinesini kısa süre çalıştırsak kapalı terrairumda. sis görüntüsü uzun süre kalır mı?[/B]
ChatGPT:
Kısa cevap değil, net cevap vereyim:
Hayır — kapalı terrariumda sis görüntüsü uzun süre kalmaz.
Hatta çoğu zaman saniyeler–dakikalar içinde yok olur.
Nedenini adım adım bağlayalım.
Soğuk buhar “sis”i neden kalıcı değil?
1) Kapalı terrarium zaten doygun
Nem %95–100 civarında
Hava daha fazla su taşıyamaz
Eklenen sis:
Havada asılı kalamaz
Hızla yoğunlaşır
2) Sis aslında “askıda su damlası”
Buhar değil
Mikro damlacıklar
Kapalı ortamda:
Birbirine çarpar
Büyür
Yüzeylere çöker
Yani:
Sis = geçici görsel efekt
3) Nereye gider?
En soğuk yüzey olan cama
Sonra:
Damla olur
Akar
Biter
Yaprakta kalma süresi:
Çok kısa
Eğer kalıyorsa → zaten sorun var
Zamanlama olarak ne olur?
Çalıştırırsın: sis olur
30 sn – 2 dk içinde:
Görüntü kaybolur
Cam “ağlamaya” başlar
5–10 dk sonra:
Ortam eski hâline döner
Uzun süre sis görüyorsan:
Ya terrarium çok soğuk
Ya aşırı sis veriyorsun
Ya hava hiç hareket etmiyor (kötü)
O zaman neden videolarda hep sis var gibi?
Çünkü:
Sis çekim anında veriliyor
Estetik için
Sürekli çalışıyormuş gibi algı yaratıyor
Gerçekte:
Kamera kapanır
Sis kapatılır 🙂
Net sonuç
Kısa süre çalıştırılsa bile:
Sis kalıcı olmaz
Görsel tatmin kısa sürer
Biyolojik faydası yok
Riski var
Tek cümlelik özet
Kapalı terrariumda sis, kısa süreli bir efekt; uzun süre kalıyorsa zaten yanlış bir şey yapılıyordur.
İstersen kapanışı “kapalı terrariumda görsel efekt istiyorsan en güvenli yol ne?” diye yapalım 😄
[B]Açık / yarı açık terrarium nasıl oluyor?[/B]
ChatGPT:
Güzel, bunu da net bir çerçeveye oturtalım; çünkü “açık / yarı açık terrarium” lafı çok kullanılıyor ama herkes başka bir şeyi kastediyor.
1️⃣ Açık terrarium nedir?
Üstü tamamen açık olan sistem.
Özellikleri:
Nem: ortam nemine yakın (%40–70)
Buhar hızla kaçar
Yapraklar ıslak kalmaz
Sis / buhar hemen dağılır
Kime uygun?
Kökü suda, yaprağı havada sevenler
Hydroponik kara bitkileri
Örnek bitkiler:
Pothos
Philodendron
Şans bambusu
Tatlı patates
Spathiphyllum
📌 Bu artık klasik terrariumdan çok “bitki vitrini / paludarium üstü” sayılır.
2️⃣ Yarı açık terrarium (en kritik kategori)
Üstü kapalı ama hava kaçışı var.
Bu kaçış:
Kapakta boşluk
Izgara
Delik
Aralıklı açık bırakılan cam
olabilir.
Özellikleri:
Nem: %70–90 (bazen %95)
Yapraklar:
Bazen ıslanır
Ama kuruma evresi vardır
Sis:
Bir süre görünür
Sonra dağılır
👉 Doğru ayarlanmış yarı açık sistem, doğaya en yakın simülasyondur.
Kime uygun?
Epifitler
Orkideler
Bromeliadlar
Selaginella
Bazı yosunlar
Pothos / Philodendron (daha güvenli)
3️⃣ Tam kapalı terrarium
(Bunu zaten konuştuk ama karşılaştırma için ekleyelim)
Özellikleri:
Nem: %95–100
Sis kalıcı değil
Yapraklar çoğu zaman kuru yüzeyli
Hava hareketi minimum
Kime uygun?
Amfibi bitkiler
Yosunlar
Fittonia
Mini tropik türler
Yan yana çok net tablo
Tip Nem Yaprak durumu Sis
Açık Düşük–orta Kuru Anında kaybolur
Yarı açık Orta–yüksek Islanır → kurur Kısa süre kalır
Kapalı Çok yüksek Nemli ama kuru yüzey Hızla çöker
Senin önceki sorularına bağlayalım
Kapalı terrarium + soğuk buhar ❌
Yarı açık + kısa sisleme ⚠️ (sadece epifit varsa)
Açık terrarium + sis ❌ (gereksiz)
Altın cümle
Terrariumda esas mesele nem miktarı değil, yaprağın “kuruma şansı”dır.
İstersen bir sonraki adımda:
“Benim kurulumum hangi kategoriye giriyor?”
ya da “şu bitki için hangi sistem doğru?”
diye tek tek üzerinden geçebiliriz 🌿
[B]bu arada terrarium, vivarium ve paludaryum farkları nedir?[/B]
ChatGPT:
Geldik isimlerin neden sürekli karıştığı yere 😄
Aslında farkları çok net; biz hobiciler hepsine “terrarium” deyip geçiyoruz.
1️⃣ Terrarium
Bitki odaklı, kara ağırlıklı sistem
Tanım:
Kara bitkileri için kapalı / yarı kapalı cam ortam
Su varsa bile:
Sadece nem üretmek için
Gölet / su canlısı yok
Özellikler:
Nem: orta → çok yüksek
Substrat: toprak, yosun, kabuk
Amaç: bitki mikrokliması
Örnek bitkiler:
Fittonia
Pothos
Philodendron
Yosunlar
Selaginella
📌 Hayvan şart değil, çoğu zaman yoktur.
2️⃣ Vivarium
Canlı (özellikle hayvan) odaklı sistem
Tanım:
Sürüngen, amfibi, böcek vs. için kurulur
Bitkiler:
Dekor ve mikroklima desteği
İkincil roldedir
Özellikler:
Nem, ısı, UV canlıya göre ayarlanır
Su alanı olabilir veya olmayabilir
Örnek canlılar:
Ok kurbağası
Kertenkele
Yılan
Böcek kolonileri
📌 Terrarium ≠ vivarium
Terrariumda hayvan yok, vivariumda var.
3️⃣ Paludarium
Kara + su eşit ağırlıklı
Tanım:
Alt kısım:
Akvaryum (balık, karides, kurbağa larvası)
Üst kısım:
Kara / yarı kara bitkiler
Özellikler:
Su hacmi anlamlıdır
Filtrasyon vardır
Su canlıları yaşar
Örnekler:
Balık + Pothos
Karides + Anubias
Kurbağa + bromeliad
📌 “Akvaryum üstüne bitki koydum” → paludarium
En net karşılaştırma tablosu
Sistem Su Bitki Hayvan
Terrarium Çok az Ana unsur ❌
Vivarium Olabilir İkincil ✅
Paludarium Gerçek su alanı Ana unsur ✅ / ❌
Çok yapılan isim hataları
❌ Kapalı cam + bitki = “vivarium”
❌ Akvaryum üstü bitki = “terrarium”
❌ Hayvan olmayan her şey = “terrarium”
Doğrusu:
Bitki → terrarium
Hayvan → vivarium
Su + kara → paludarium
Tek cümlelik ezber
Terrarium bakarsın, vivariumda yaşatır, paludariumda ikisini evlendirirsin.
İstersen son olarak:
“Benim kurulumum hangisi?”
ya da “hibrit sistemler neden sorun çıkarıyor?”
onu da açabiliriz 🌱
[B]benim kurmak istediğim sistem; kapalı cam sistem. yüzde %25 kadar altta kalan kısmı su içinde. (misal 100litre bir küpün 1/4'ü su) bu da litreye uygun canlılar var. salyangoz karides, belki balık vb. suyun içinde 3. kategori bitkiler. suyun içinde kökler dışında yapraklar olan 1. ve 2. kategori bitkiler var. ayrıca pothos gibi bitkiler de aquaponik olarak var ortamda. bu paludaryum oluyor o zaman.[/B]
ChatGPT:
Evet — bu tarif ettiğin sistem net şekilde paludaryum 👍
Hatta biraz daha teknik konuşursak: kapalı tropikal paludaryum.
Şimdi nedenini madde madde mühürleyelim, çünkü sen çok düzgün bir kurgu yapmışsın.
Senin tarif ettiğin sistemin anatomisi
🔹 Fiziksel yapı
Tamamen kapalı cam sistem
Alt %25:
Gerçek su hacmi (≈ 25 L / 100 L)
Su canlıları var
Üst %75:
Kara / yarı kara alan
Yüksek nemli hava hacmi
👉 Bu tek başına bile terrarium sınırını aşıyor.
🔹 Su canlıları
Karides
Salyangoz
Belki balık
📌 Canlı varsa → vivarium etkisi başlar
Ama…
🔹 Bitki katmanları (çok kritik)
Su içinde:
3. kategori bitkiler
(obligate submersed)
Vallisneria, Najas vb.
→ tamamen doğru yerde
Kökleri suda, yaprakları havada:
1. ve 2. kategori (amfibi)
Anubias
Hygrophila
→ paludaryumun bel kemiği
Aquaponik kara bitkileri:
Pothos, Philodendron
→ su filtrasyonu + üst katman
Bu kombinasyon:
Paludaryumun textbook tanımı
Neden “terrarium” değil?
Terrariumda:
Su dekoratiftir
Filtrasyon gerekmez
Su canlısı olmaz
Senin sistemde:
Su ekosistem
Canlı var
Bitkiler suyu işliyor
👉 Terrarium değil.
Neden “vivarium” demiyoruz?
Vivarium:
Hayvan odaklıdır
Bitki ikinci plandadır
Senin sistem:
Ekosistem dengesi + bitki odaklı
Hayvanlar ekosistemin parçası
👉 Vivarium da değil.
Teknik isim (istersen havalı versiyon 😄)
Closed tropical paludarium
Riparian-style paludarium
Aquaponic paludarium
Küçük ama önemli 2 uyarı (şimdiden söyleyeyim)
Tam kapalı + balık
→ Oksijen döngüsü iyi planlanmalı
(yüzey hareketi, bitki yoğunluğu)
Pothos + kapalı ortam
→ Yapraklar cama yapışmayacak şekilde konumlanmalı
Bunlar çözülmeyecek şeyler değil, sadece tasarım aşamasında düşünülmeli.
Son mühür
Evet — tarif ettiğin sistem paludaryumdur ve kurgu biyolojik olarak tutarlı.
İstersen bir sonraki adımda bunu:
Katman katman çizelim (su / kök / yaprak / hava)
Ya da “bu kurulumda en sık patlayan 5 hata”yı konuşalım 🌿
[B]bu kurulumda su üstünde kalanlar için ışık daha az loş yeterli olur mu? sudakiler kadar çok ışığa gerek var mı? sudaki bitkilere ışık vermek için bütün paludaryumu aydınlatmak gerkecek çünkü?[/B]
ChatGPT:
Bu soru işin kilit noktası 👌
Kısaca değil, doğru mantıkla cevaplayayım çünkü burada herkes hata yapıyor.
Net cevap
Hayır — su üstünde kalan bitkiler için sudakiler kadar güçlü ışık gerekmez.
Hatta çoğu zaman bilerek daha loş olması daha sağlıklıdır.
Şimdi nedenlerini katman katman açalım.
1️⃣ Doğadaki karşılığı
Paludaryumda taklit ettiğin şey:
Alt katman → su altı
Orta katman → kıyı / riparian
Üst katman → orman altı
Orman altı bitkileri:
Direkt güneş almaz
Dağınık, filtrelenmiş ışık görür
Pothos, Philodendron, Anubias, Hygrophila (emers)
→ hepsi bu kategori.
2️⃣ Işık ihtiyacı karşılaştırması
Su altı bitkileri
Işık su tarafından emilir
Kırılır
Yansır
Bu yüzden:
Aynı fotosentez için daha güçlü ışık isterler
Su üstü / emers bitkiler
Işık doğrudan yaprağa
CO₂ sınırsız
Gaz alışverişi rahat
Bu yüzden:
Aynı işi çok daha az ışıkla yaparlar
3️⃣ Pratik oran (çok işine yarar)
Kaba ama şaşmaz bir oran vereyim:
Su altı bitkileri: 1x
Emers / kara bitkileri: 0.3–0.5x
Yani:
Suda “yeterli” olan ışık
Havada fazla bile gelebilir
4️⃣ “Bütün paludaryumu aydınlatmak zorundayım” korkusu
Hayır, değilsin 🙂
En temiz çözüm:
Ana güçlü ışık → su kolonisine odaklı
Üst alan:
Işığı kıran cam
Bitki gölgesi
Yükseklik farkı
zaten otomatik olarak loşluk yaratır
Çoğu paludaryumda:
Üst bitkiler “gölge fazlası”ndan yanar
Alt su bitkileri “ışık yetmiyor”dan zayıflar
yanlış denge yüzünden.
5️⃣ Işık fazla olursa ne olur?
Su üstünde:
Yaprak kalınlaşır
Aralar açılır
Yanıklar olur
Terleme artar → mantar riski
Su altında:
(Tam tersi) az olursa
Uzama
Alg baskısı
Net strateji (özet plan)
Işığı suyun ihtiyacına göre seç
Üst bitkileri:
Mesafe
Gölgeleme
Bitki yerleşimi
ile koru
“Her yere eşit ışık” hedefleme → doğaya aykırı
Tek cümlelik mühür
Paludaryumda ışık suya göre ayarlanır; üst katman zaten fazlasını istemez.
İstersen bir sonraki adımda:
Bitki gruplarına göre örnek lumen / PAR mantığı
Ya da “tek armatürle bunu nasıl dengelersin?”
onu da adım adım anlatayım 🌿
[B]yani ışığı fener gibi odaklı bir lamba kullanarak suya odaklayarak bu durumu yapabilirim.[/B]
ChatGPT:
Evet — tam olarak bu 👍
“Fener gibi” odaklı bir ışık paludaryum için çok doğru bir yaklaşım.
Biraz netleştireyim ki kafanda tam otursun.
Neden odaklı ışık işe yarıyor?
Su altında ışık:
Dağılıyor
Kırılıyor
Zayıflıyor
→ telafi etmek için yoğunluk gerekiyor
Odaklı armatür:
Işığı boşa harcamaz
Enerji su kolonisine gider
Üst katman doğal olarak loş kalır
Bu, doğadaki:
“nehir yatağı aydınlık, kıyı gölgeli”
durumunun aynısı.
Pratik kurulum ipuçları
🔦 Işık tipi
Spot / narrow beam LED
20–40° açı idealdir
“Flood” değil, spot
📍 Konum
Suyun tam üstüne
Biraz yukarıdan (camdan 10–30 cm)
Düz değil, hafif açılı koyarsan yansımayı da kırarsın
🌿 Üst bitkiler
Işığın kenarında kalsın
Direkt spot altına:
Sadece submers / güçlü emers türler gelsin
Işık fazla kaçarsa nasıl anlarsın?
Su üstünde:
Yapraklar kalınlaşıyor
Kısa sap + sert doku
Sarımsı yanık izleri
Su altında:
Alg patlaması
Yaprak uçlarında erime
Görürsen:
Spotu biraz yükselt
Açıyı daralt
Fotoperiyodu kısalt
Küçük ama altın detay
Cam kapak:
Işığın bir kısmını zaten kırar
Üst katman için bu avantaj
Son mühür
Evet — odaklı, fener gibi bir ışıkla suyu hedeflemek paludaryumda en temiz çözümlerden biri.
İstersen, kullandığın tank ölçüsüne göre “şu açı–şu mesafe” diye net ölçü de çıkarabilirim 🔦🌿
[B]peki üst kısımlar çok karanlık kalırsa üste ne 0.3x oranında ışık koyuyorum?
[/B]
ChatGPT:
Evet — mantık doğru, ama ufak bir ince ayar var.
“0.3x”i ayrı bir güneş gibi değil, dolgu ışığı gibi düşünmelisin.
0.3x ışık ne demek?
Bu:
Suyun aldığı ışığın %30’u
Yumuşak, yaygın, göz almayan bir aydınlatma
Ama:
❌ Spot gibi
❌ Güçlü
❌ Direkt yaprağa binen
bir ışık olmamalı.
Üst katman için doğru ışık tipi
✅ Doğru
Geniş açılı (flood) LED
120–180°
Düşük watt / düşük lümen
Yandan ya da yukarıdan dolaylı
❌ Yanlış
İkinci bir spot
Dar açılı
Yukarıdan tepeden vuran
Konumlandırma (en kritik kısım)
Üst camın kenarına
Ya da paludaryumun yan camına
Direkt yaprağa değil:
Cama
Arka fona
vuracak şekilde
Bu:
“orman altı aydınlığı” yaratır
Yaprak gölgeleri doğal olur
Işık yetmediğini nasıl anlarsın?
Üst bitkilerde:
Yapraklar aşırı büyüyüp inceliyorsa
Boğum araları uzuyorsa
Yapraklar ışığa doğru “kaçıyorsa”
→ biraz daha ışık eklenir.
Fazla olduğunu nasıl anlarsın?
Yapraklar küçülüyor
Kalınlaşıyor
Uçlardan yanık başlıyor
→ ışık azaltılır.
Pratik reçete (çok işe yarar)
Ana spot: suya
Üst dolgu:
Ana ışığın %20–30’u
Geniş açı
Gölge yaratmayacak şekilde
Çoğu paludaryumda:
Üst ışık sonradan eklenir
İlk kurulumda şart değildir
Tek cümlelik kapanış
Üst katman ışığı “fotosentez için” değil, “bitkinin formunu korumak için” verilir.
İstersen bir sonraki mesajda:
“Üst katman hiç ışık vermezsem ne kadar süre idare eder?”
ya da “tek armatür + reflektörle bunu nasıl çözerim?”
onu da konuşalım 🌿
[B]peki bu %100 nem kapalı ortam sürekli ıslaklık demek olmadığına göre, suya su üstü bitkileri de koyabilirim. çürümezler.?[/B]
[K](sonradan akvaryum.com'a için not; burada aslında su üstü bitkileri derken frogbit vb. demek istedim ama anlamadı. sonra tekrar sormadım çünkü mantık aynı)[/K]
ChatGPT:
Aynen öyle 👍
%100 nem = sürekli ıslaklık demek değil ve bu ayrımı net koyarsak kafadaki çoğu soru çözülüyor.
Kısa cevap:
Evet, suya su-üstü bitkileri koyabilirsin; doğru şekilde koyarsan çürümezler.
Şimdi “neden” ve “nasıl” kısmı 👇
%100 nem gerçekte ne demek?
Kapalı paludaryum/terrariumda %100 nem:
Hava suya doygun
Yaprak yüzeyinde kalıcı damla yok
Yapraklar kısa süreli ıslanır → sonra kurur
Yani:
❌ Sürekli ıslak yaprak
❌ Bataklık çürümesi
değil.
Su-üstü / kara bitkileri neden çürür sanıyoruz?
Çürüme genelde 3 sebepten olur:
❌ Yapraklar sürekli ıslak kalıyorsa
❌ Kökler oksijensiz suda boğuluyorsa
❌ Hava hiç hareket etmiyorsa
Nem tek başına suçlu değil.
Suya koyduğunda çürümeyenler (aquaponic uyumlu)
Bunlar tam senin anlattığın sistemin yıldızları:
Pothos
Philodendron
Monstera
Syngonium
Spathiphyllum (barış çiçeği)
Lucky bamboo (Dracaena sanderiana)
Tatlı patates
📌 Ortak özellikleri:
Kökleri suda oksijen alabilir
Gövdeleri su üstünde kalır
Yaprakları hava ile temas eder
Çürümesin diye ALTIN KURAL
❗ Yaprak ve gövde boğazı suya girmeyecek
Doğru:
🌿 yapraklar → hava
│
│ gövde
│
💧 kökler → su
Yanlış:
💧 yapraklar suda
💧 gövde boğazı suda
Kapalı ortamda neden yine de sorun çıkmaz?
Çünkü:
Yapraklar ıslansa bile kuruma döngüsü var
%100 nem → transpirasyon yavaş ama durmaz
Bitki “suda ama boğulmadan” yaşar
Ne zaman çürür?
Şu durumda evet, çürür:
Soğuk buhar sürekli
Yapraklar hiç kurumuyor
Hava tamamen durgun
Gövde boğazı suda
Burası artık terrarium değil → çürütme kabı 😄
Senin tarif ettiğin sistem için net cevap
Kapalı cam paludaryum
Alt %25 su
Üst nem yüksek
Aquaponic pothos / philodendron
➡️ Bu textbook-level doğru bir kurulum.
➡️ Çürüme beklenmez.
➡️ Hatta çoğu ev ortamından daha sağlıklı büyür.
Tek cümleyle özet
Nem bitkiyi öldürmez; oksijensizlik ve sürekli ıslaklık öldürür.
İstersen bir sonraki adımda:
“Hangi kara bitkileri kesin koyma?”
ya da “ilk 1 ay çürüme riskini sıfıra indiren kurulum sırası”
onu da netleştirelim 🌱
[B]tatlı patates demişsin ama %100 nemde sorun olmaz mı? riskli demiştin[/B]
ChatGPT:
Çok iyi yakaladın — burada ince ama kritik bir fark var 👍
Evet, tatlı patates konusunda “olmaz” ile “riskli” arasındaki çizgi tam olarak bu.
Netleştireyim:
Tatlı patates (%100 nem) → teoride olur, pratikte riskli
Tatlı patates hydroponikte çok iyi gider, buna şüphe yok.
Ama kapalı + %100 nem + hava hareketi yoksa risk artıyor.
Neden?
Tatlı patatesi riskli yapan şey ne?
Tatlı patatesin:
Gövdesi yumuşak ve süngerimsi
Yaprak sapları etli
Epidermisi ince
Bu da şu anlama geliyor:
Sürekli nem → bakteriyel yumuşak çürüme
Özellikle:
Gövde boğazı
Yaprak sapı birleşimleri
çok hızlı çöker.
Pothos / Philodendron’da bu olmuyor çünkü:
Daha lifli ve sert gövde
Kutikula daha kalın
%100 nemde tatlı patates ne zaman yaşar?
Şu üç şart birlikte varsa olur:
🌬️ Hafif ama sürekli hava sirkülasyonu
Minik fan bile yeter
💦 Yapraklar kalıcı ıslak kalmıyor
Sis → 5–10 dk sonra yaprak yüzeyi kuru
🌱 Gövde boğazı kesinlikle suya girmiyor
Bu şartlar sağlanmazsa:
➡️ İlk çürüme 1–3 hafta içinde başlar.
Kapalı paludaryum için pratik öneri
Eğer sistem:
Tam kapalı
Fan yok
Sisleme var
ise:
❌ Tatlı patatesi ana bitki yapma
✅ “Deneme bitkisi” olarak ekle
Daha güvenli alternatifler (aynı vibe)
Tatlı patates görünümünü seviyorsan ama riski istemiyorsan:
Syngonium
Philodendron hederaceum
Pothos ‘Neon’ / ‘Golden’
Scindapsus
Bunlar:
%100 neme daha toleranslı
Yapraklar ıslansa bile çökmez
Kısa net sonuç
✔️ Tatlı patates yüksek nemi sever
⚠️ Ama kapalı + durağan + sürekli nemli ortamda risklidir
❌ Pothos kadar “kafası rahat” bir bitki değil
İstersen sana:
“Bu paludaryumda kesin koy / şartlı koy / koyma”
diye 3 kolonlu net bir bitki listesi de çıkarırım 🌿
[B]moss türlerini suyun içine yada çok sığ yere yarı su yarı hava koyabilir miyiz?[/B]
ChatGPT:
Evet — moss (yosun) türlerini hem tam su içinde hem de çok sığ / yarı su-yarı hava bölgede koyabilirsin 👍
Ama her moss her koşula uymaz. Burada kilit kelime: hangi moss + nasıl konumlandırma.
Ayrımı net yapalım 👇
1️⃣ Tamamen su altında yaşayabilen moss’lar (submers uyumlu)
Bunlar akvaryum klasikleridir:
Java moss (Taxiphyllum barbieri)
Christmas moss (Vesicularia montagnei)
Weeping moss
Flame moss
Taiwan moss
✔️ Tam su içinde sorunsuz
✔️ Akıntıyı sever
✔️ Karides / yavru balık için ideal
📌 Eğer paludaryumda su seviyesi dalgalanıyorsa → en güvenlisi bunlar
2️⃣ Yarı su – yarı hava (splash zone) için en uygunu
İşte senin sorduğun asıl alan burası 👌
En dayanıklılar:
Java moss
Christmas moss
Taiwan moss
Bunlar:
Su sıçraması
Yüksek nem
Zaman zaman kuruma
üçlüsüne toleranslı.
📌 Doğru kullanım:
Köklenmiş yüzey (taş, kök)
Altı ıslak, üstü nemli
Sürekli damla halinde su olmayacak
3️⃣ Emerse geçebilen ama nazik olanlar
Bunlar olur ama dikkat ister:
Riccardia (Mini Pellia)
Fissidens
✔️ Görüntü çok güzel
❌ Hava durgunsa küf / çürüme riski
📌 Şart:
Çok iyi hava dolaşımı
Yaprak yüzeyi uzun süre ıslak kalmamalı
4️⃣ Tamamen kara moss’ları (terrarium moss)
Bunlar akvaryum moss’u değil:
Sheet moss
Cushion moss
Forest moss
❌ Su içine koyma
✔️ Ama:
Islak zemin
Yüksek nem
ile splash zone üstü için güzel olur.
Altın kurallar (moss çürütmemek için)
❌ Sürekli damlayan su
❌ Durgun hava
❌ Çok kalın moss tabakası
✔️ Hafif akıntı
✔️ İnce katman
✔️ Zaman zaman kuruma
Senin kurulumuna özel net cevap
Alt %25 su
Üst %100 nem
Kapalı paludaryum
➡️ Java moss / Christmas moss’u
su içinde
su çizgisinde
hemen üstünde
üç bölgede de kullanabilirsin.
Tek cümlelik özet
Moss’lar yarı su-yarı hava bölgesini sever ama “ıslak kalmayı” değil, “ıslanıp kurumayı” ister.
İstersen bir sonraki adımda:
“Hangi moss’u nereye koyayım?” şeması
ya da “moss’lar neden kahverengiye dönüyor?”
onu da açalım 🌿
[B]peki bu konuştuğumuz ortak paludaryumda karidesler kıyıya çıkar mı? çıkarlarsa geri dönebilirler mi?
[/B]
ChatGPT:
Çok yerinde bir soru — paludaryum kuran herkesin bir noktada yaşadığı durum bu 🙂
Kısa ve netten başlayıp detayı açayım.
Karidesler kıyıya çıkar mı?
Evet, çıkabilirler.
Ama bu “gezmek” için değil, şartlar onları ittiğinde olur.
En sık nedenler:
⚠️ Su kalitesinde ani bozulma (amonyak, nitrit)
⚠️ Oksijen düşüklüğü
⚠️ pH / KH dalgalanması
⚠️ Yeni kurulum stresi
⚠️ Bakır / ilaç kalıntısı
Mutlu, stabil bir tankta:
➡️ Neocaridina’lar genelde sudan çıkmaz.
Çıktılarsa geri dönebilirler mi?
Evet — eğer şartlar doğruysa.
Geri dönebilmeleri için:
Kıyı eğimli olmalı (düz cam duvar değil)
Yüzey ıslak ve pürüzlü olmalı (kök, taş, moss)
Su çizgisiyle temas kopmamalı
Karides:
Islak yüzeyde solungaçlarını nemli tutabilir
Yavaşça geri aşağı süzülebilir
📌 Camdan yukarı tırmanıp kuruyorsa → riskli.
Hangi türler daha çok çıkar?
Amano (Caridina multidentata) → en maceracı
Neocaridina davidi → nadiren
Bee / Crystal (Caridina) → çok nadir ama strese hassas
Paludaryumda kaçma riskini nasıl sıfıra yaklaştırırsın?
Bunlar altın önlemler:
Su parametreleri stabil
NO₂ = 0
NO₃ düşük
KH / pH oynamıyor
Su yüzeyinde moss / bitki
Karides kendini güvende hisseder
Kıyı çizgisi = moss + taş
Cam yüzey bırakma
Kapak kapalı ama boğucu değil
Nem yüksek
Oksijen var
Çıkmaları “normal davranış” ne zaman olur?
Nadiren:
Yeni kabuk atmışken
Yüzeyde biofilm ararken
Çok sığ bölgede gezinirken
Ama:
Toplu halde kıyıya çıkma
= alarmdır 🚨
Senin tarif ettiğin sistem için net tablo
Kapalı paludaryum
Alt %25 su
Kıyılar moss’lu
Su parametreleri stabil
➡️ Karides kıyıya çıksa bile geri döner
➡️ Kaçıp kuruma riski düşük
➡️ Sorun yaşanırsa sebep tasarım değil, sudur
Tek cümlelik özet
Karidesler gezgin değil, kaçakçıdır; sudan çıkıyorlarsa bir şeyden kaçıyorlardır.
İstersen bir sonraki adımda:
“Paludaryumda karides için ideal kıyı profili”
ya da “Balık eklersem karides davranışı değişir mi?”
onu da konuşalım 🦐
[B]
peki aynı soru salyangozlar için; ramshorn, minare ve elma.[/B]
ChatGPT:
Harika soru — çünkü salyangozlarda durum karidesten biraz farklı 🐌
Tek tek netleştirelim: çıkarlar mı, geri dönerler mi, risk var mı?
🌀 Ramshorn (Planorbidae)
Kıyıya çıkar mı?
✔️ Evet, sık sık.
Bu tür için su üstü–su altı farkı neredeyse yok.
Neden çıkar?
Biofilm / alg arar
Oksijen yüksekse yüzeyi sever
Normal keşif davranışı
Geri döner mi?
✔️ Evet, rahatça.
📌 Nemliyse:
Saatlerce su dışında kalabilir
Islak moss, taş, cam → sorun yok
⚠️ Risk:
Tamamen kuru yüzey
Direkt güneş + hava akımı
🗼 Minare salyangozu (Malaysian Trumpet Snail – MTS)
Kıyıya çıkar mı?
❌ Normalde hayır.
Bu tür:
Dipçi
Gece aktif
Toprak/sand içinde yaşar
Çıkıyorsa ne anlama gelir?
🚨 Alarm işareti.
Oksijen düşüklüğü
Zehirli madde
Ani pH / sıcaklık değişimi
Geri döner mi?
✔️ Eğer yüzey ıslak ve eğimliyse
❌ Ama camdan çıkıp kurursa → hızla ölür
🍎 Elma salyangozu (Pomacea)
(Burada Pomacea canaliculata / diffusa varsayıyorum)
Kıyıya çıkar mı?
✔️ Evet — bu tür için tamamen normal.
Neden?
Akciğerle nefes alır
Yüzeye çıkıp hava alır
Dişiler yumurta bırakmak için özellikle çıkar
Geri döner mi?
✔️ Evet, çok rahat.
Uzun süre su dışında kalabilir
Nemli ortamda saatler–günler
⚠️ Ama:
Çok yüksekten düşerse kabuk kırılabilir
Tamamen kuru ve sıcak ortam risklidir
🧠 Türlere göre özet tablo
Tür Kıyıya çıkar mı Normal mi Risk seviyesi
Ramshorn Evet ✔️ Normal Düşük
Minare (MTS) Hayır ❌ Alarm Yüksek
Elma Evet ✔️ Normal Çok düşük
Senin paludaryum için pratik sonuç
Kapalı
Yüksek nem
Moss’lu kıyı
%25 su
Ramshorn → cuk oturur
Elma → özellikle uygun
Minare → olur ama “sensör” gibi düşün
📌 Minareler yukarı tırmanmaya başlarsa:
“Suda bir şey ters gidiyor” sinyali
Tek cümlelik özet
Ramshorn gezer, elma çıkar, minare kaçarsa sorun vardır.
İstersen bir sonraki adımda:
“Elma salyangozu yumurta bırakmasın diye ne yapılır?”
ya da “Paludaryumda salyangoz–bitki dengesi”
onu da açabiliriz 🐌🌿
[B]şu durumda doğru mu anladım;
bahsettiğim ölçüde %25 su kapalı ve örnek bitki ve canlılarla kurulmuş bir paludaryuma ayrıca;
-su için mini bir filtre, filtre çıkışıda suyun üstünü dalgalandıracak,, olmuyorsa minik hava motoru ya da dalgaya yaratan motor.
-üst kısımdaki havayı hareketlendirecek küçük bir fan (yoksa alt kısım mı)
-gerekiyorsa su için ısıtıcı
-ışığı konuştuk zaten.[/B]
ChatGPT:
Evet — çok doğru anlamışsın 👍
Hatta bu noktada şunu net söyleyebilirim: sistem kafanda artık “çalışan” bir paludaryum taslağına dönüşmüş.
Tek tek üzerinden geçip küçük ince ayarları ekleyeyim.
1️⃣ Su kısmı (%25 hacim)
✔️ Mini filtre
Amaç: mekanik temizlik + hafif akıntı
Güçlü olmasına gerek yok
Çıkış:
Yüzeyi kıracak
Dalga yaratmayacak kadar yumuşak
✔️ Bu çok kritik çünkü:
Oksijen artar
Karides/salyangoz rahatlar
Minare salyangozu yukarı kaçmaz
📌 Filtre yeterliyse hava motoru şart değil
(Ama yedek plan olarak aklında kalsın.)
2️⃣ Su üstü hava hareketi (fan)
✔️ Küçük fan → üst kısım için
Ama:
Direkt yapraklara üflemesin
Cam boyunca, yukarıdan aşağı dolaşım yaratsın
Amaç:
Yapraklar ıslak kalmasın
Küf / çürüme olmasın
%100 nem = “boğucu” olmasın
📌 Alt (su içi) için fan olmaz
Alt taraf zaten suyla oksijen alıyor.
3️⃣ Isıtıcı
✔️ “Gerekiyorsa” yaklaşımı doğru
Oda 20–22°C altına düşüyorsa → evet
Tropikal bitki + karides varsa → evet
Yazın çoğu zaman gerekmez
📌 Kapalı paludaryumda sıcaklık:
Ortamdan 1–2°C daha yüksek olur zaten
4️⃣ Işık
Burada da doğru düşünmüşsün:
💡 Su için → daha güçlü / odaklı
💡 Üst kısım → daha loş, yaygın
➡️ Tek güçlü ışıkla her yeri yakmak şart değil
➡️ Suya odaklı lamba + üstte düşük yoğunluk ideal
5️⃣ “Olmazsa olmaz” ama listede görünmeyen küçük şeyler
Bunlar opsiyonel ama çok faydalı:
⏱️ Zamanlayıcı (ışık + fan)
🌡️ Basit bir termometre
💧 Buharlaşma payı için su seviyesi işareti
Kısa kontrol listesi (checklist)
✔️ %25 su
✔️ Mini filtre → yüzey hareketi
✔️ Gerekirse hava motoru
✔️ Üst kısımda hafif fan
✔️ Gerekirse ısıtıcı
✔️ Işık: suya güçlü, üste loş
➡️ Bu kurulum teknik olarak doğru ve dengeli.
Tek cümlelik özet
Paludaryumda başarı = suyu oksijenli, havayı hareketli, ışığı hedefli tutmak.
İstersen bir sonraki adımda:
“İlk 30 gün için güvenli kurulum sırası”
ya da “En sık yapılan 5 paludaryum hatası”
onu da anlatayım 🌿💧
[B]"Cam boyunca, yukarıdan aşağı dolaşım yaratsın" yani fanın konumu paludaryumun tavanında olsun ve aşağı hava üflesin. aldığı havada yine içerden içerdeki hava olsun. dışardan değil?[/B]
ChatGPT:
Evet, doğru anladın 👍
Fan mantığı tam olarak “içerdeki havayı çevirsin”, dışarıdan hava çekmesin.
Biraz daha net ve şematik anlatayım:
Fanın yeri ve yönü nasıl olmalı?
✔️ Konum
Tavana yakın, üst kısımda
Camın hemen yanında (köşede olması ideal)
✔️ Yön
Yukarıdan aşağı doğru üflesin
Hava cam boyunca süzülsün
Yaprakların üstüne direkt vurmasın
Amaç:
Camda yoğuşan nemi aşağı taşısın
Yaprak yüzeyinde hava değişimi olsun
“Islak kalma” engellensin
Fan hangi havayı alsın?
✔️ Sadece içerdeki havayı
İçerden alır → içerde döndürür
Dışarıdan hava alma yok
Dışarı verme yok (tam kapalı sistem)
Bu sayede:
Nem %100’e yakın kalır
Ama hava durgun olmaz
Neden dışarıdan hava almıyoruz?
Dışarıdan hava:
Nem dengesini bozar
Soğuk / sıcak şok yaratır
Kontrolsüz CO₂–O₂ değişimi yapar
Kapalı paludaryumda:
➡️ Dolaşım var, havalandırma yok mantığı çalışır.
Fan ne kadar çalışmalı?
Sürekli değil
Günde 2–4 kez, 10–20 dk
Ya da çok düşük devirde uzun süre
📌 Amaç:
“Hareket var ama rüzgâr yok”
Küçük ama önemli detaylar
Bilgisayar fanı (5–12V) ideal
Sessiz, düşük devir
Fan önüne sünger koyarsan akış yumuşar
Tek cümlelik özet
Fan, paludaryumu havalandırmaz; paludaryumun içindeki havayı karıştırır.
İstersen bir sonraki adımda:
Fan hiç koymadan yapılabilecek alternatifler
Ya da “fan çok çalışırsa ne olur?”
onu da konuşalım 🌬️🌿
[B]fan çok çalışırsa ne olur?”[/B]
ChatGPT:
Çok iyi soru — çünkü fan konusu “azı karar, çoğu zarar” olan yerlerden biri 🌬️
Net sonuçla başlayayım, sonra nedenlerini açayım.
Fan çok çalışırsa ne olur?
1️⃣ Yapraklar kurumaya başlar
Nem %100 olsa bile
Sürekli hava akımı → mikro kuruma
Özellikle:
İnce yapraklı bitkiler
Moss
Anubias emers yaprakları
uçtan kahverengileşir.
“Nem var ama yaprak susuz” paradoksu burada olur.
2️⃣ Moss’lar ilk pes eden olur
Moss’lar:
Hareketsiz, nemli hava sever
Sürekli akımı sevmez
Fazla fan →
❌ Moss uçları beyazlar
❌ Alt kısım ölür
3️⃣ Su daha hızlı buharlaşır
Özellikle su yüzeyine vuran akımda
Sonuç:
Su seviyesi hızlı düşer
KH / TDS daha çabuk yükselir
Karides stres olur
4️⃣ Isı dengesizliği
Fan sürekli çalışırsa:
Su yüzeyi soğur
Gece–gündüz farkı artar
Kapalı sistemde bu istenmeyen dalgalanma.
5️⃣ Bitki davranışı değişir
Uzun vadede:
Yapraklar küçülür
Saplar kısalır
Bitki “rüzgâr var” sanıp kendini kısar
Ne zaman fan fazla demektir?
Şu belirtilerden biri varsa:
Camlar hiç buğulanmıyor
Yapraklar mat / cansız
Moss açık renk oluyor
Su seviyesi beklenenden hızlı düşüyor
➡️ Fan fazla.
İdeal fan kullanımı (senin kurulum için)
⏱️ Günde 2–3 kez
⏳ 10–15 dakika
🌬️ Düşük devir
Yapraklara direkt değil, cam boyunca
📌 Alternatif:
Fanı sürekli ama çok düşük voltajda çalıştırmak
(bu da olur)
Tek cümlelik özet
Fan paludaryumu kurtarır ama abartılırsa onu “kurutur”.
İstersen bir sonraki adımda:
“Fan koymadan aynı etki nasıl alınır?”
ya da “Fan mı, pasif hava boşluğu mu daha iyi?”
onu da konuşalım 🌱
[B]
pasif hava boşluğu mu daha iyi? nedir[/B]
ChatGPT:
Çok güzel bir yere geldik 👍
Pasif hava boşluğu, fan vs. eklemeden, fiziğin kendisini kullanarak hava hareketi yaratma işi.
Ve evet: çoğu paludaryum için fan’dan daha “doğal” ve daha güvenlidir.
Pasif hava boşluğu nedir?
Kısaca:
Kapağı tamamen kapatmamak, ama kontrolsüz de açmamak.
Yani:
Tam kapalı kutu ❌
Açık terrarium ❌
Mikro aralıklı kapalı sistem ✔️
Nasıl çalışır?
Altta su buharlaşır → hava ısınır ve yükselir
Üstte küçük bir boşluktan nemli hava yavaşça çıkar
Aynı yerden veya başka bir mikro aralıktan yeni hava kendiliğinden girer
Sonuç:
Hava hareketi var
Ama rüzgâr yok
Yapraklar ıslak kalmıyor
Pasif hava boşluğu nasıl yapılır?
En pratik yöntemler:
Cam kapağın bir köşesinde 1–5 mm boşluk
Kapak üzerinde:
İnce silikon hortum aralığı
Delikli ama üstü camla örtülü menfez
Kapağı tam oturtmayıp çok az kaydırmak
📌 Bu boşluk:
Gözle neredeyse görünmez
Ama etkisi büyük
Fan mı, pasif boşluk mu?
Karşılaştırma:
Özellik Pasif boşluk Fan
Doğallık ⭐⭐⭐⭐⭐ ⭐⭐⭐
Moss uyumu ⭐⭐⭐⭐⭐ ⭐⭐
Kurutma riski Çok düşük Orta
Kontrol Düşük–orta Yüksek
Gürültü / bakım Yok Var
Senin tarif ettiğin paludaryum için hangisi?
%25 su
Kapalı cam
Moss + emers bitkiler
➡️ Pasif hava boşluğu %90 yeterli.
➡️ Fan gerekirse “destek” olarak eklenir, ana çözüm olmaz.
Ne zaman fan gerekir?
Camlar sürekli damla damla akıyorsa
Küf / mantar oluşuyorsa
Çok yoğun sisleme yapıyorsan
O zaman:
Pasif boşluk + kısa süreli fan
Tek cümlelik özet
Pasif hava boşluğu, paludaryumun “nefes almasıdır”; fan ise “koşmasıdır”.
İstersen bir sonraki adımda:
“Pasif boşluk ölçüsünü nasıl ayarlarım?”
ya da “Yanlış boşluk olursa ne olur?”
onu da netleştirelim 🌬️🌿
[B]peki fan kullansak ve kapak tam kapalı olsa oksijenin bitme ihtimali va mr mı? günde 1-2 kere kapak açılıp havalandırma yapılmalı mı?[/B]
ChatGPT:
Çok yerinde bir endişe — ama burada güzel bir haber var 🙂
Fan çalışsa bile kapak tamamen kapalıysa “oksijen biter mi?” sorusunun cevabı:
➡️ Pratikte hayır, ama teoride uzun vadede risk oluşabilir.
Açayım:
Fan varken kapak tam kapalıysa ne olur?
Fan:
Oksijen üretmez
Sadece içerideki havayı döndürür
Yani:
İçerdeki O₂ zamanla azalır
CO₂ artar
Ama bu süreç çok yavaştır.
Gerçek hayatta neden hemen bitmiyor?
Çünkü:
Bitkiler ışıkta oksijen üretir
Su yüzeyinde gaz alışverişi olur
Kapak %100 sızdırmaz değildir (mikro kaçaklar var)
Bu yüzden:
Günlerce kapalı kalsa bile
Genelde ani bir “oksijen bitmesi” olmaz
Ama tamamen kapalıysa uzun vadede ne olur?
Haftalar–aylar boyunca:
CO₂ birikir
Gece (ışıklar kapalıyken) tüm canlılar O₂ tüketir
Özellikle:
Balık
Elma salyangozu
Bakteriler
risk artar.
Günlük kapak açmak gerekir mi?
ZORUNLU değil ama çok faydalı
En ideal senaryo:
🕒 Günde 1 kez
⏱️ 30–60 saniye
Sadece kapağı aç → kapat
Bu:
O₂–CO₂ dengesini sıfırlar
Nem dengesini bozmaz
Küf riskini azaltır
📌 Günde 2 kere açmak şart değil.
Alternatif (daha elegant çözüm)
Kapakta mikro pasif boşluk (1–2 mm)
Fanla birlikte kullanılırsa:
Sürekli ama yavaş gaz değişimi olur
Kapak açmaya gerek kalmaz
Bu en “profesyonel” çözüm.
Su canlıları için ekstra güvenlik
Filtre çıkışı yüzeyi kırıyorsa
Su oksijenli ise
➡️ Havadaki O₂ biraz düşse bile
➡️ Suda sorun yaşanmaz
Senin kurulum için net tavsiye
Fan + tam kapak → olur
Ama:
Ya mikro boşluk
Ya da günde 1 kısa kapak açma
Birini mutlaka yap.
Tek cümlelik özet
Fan havayı hareketlendirir; oksijen yenilemez. Küçük bir nefes payı her zaman iyidir.
İstersen bir sonraki adımda:
“Kapak hiç açılmazsa ilk ne bozulur?”
ya da “Balık eklersem bu denge değişir mi?”
onu da konuşalım 🐟🌿
[B]mikro pasif boşluk ve Pasif hava boşluğu dediğin aynı şey değil mi?[/B]
ChatGPT:
Evet 🙂
Aynı şeyden bahsediyoruz. Sadece kelimeyi iki farklı bağlamda kullandım.
Netleştireyim ki kafada tek kavram kalsın:
Pasif hava boşluğu = mikro pasif boşluk
İkisi de şunu ifade eder:
Fan olmadan (veya fan varken), kapağın tamamen sızdırmaz olmaması.
Yani:
1–5 mm’lik bilinçli bırakılmış bir aralık
Havanın kendiliğinden girip çıkması
Isı + buharlaşma farkıyla oluşan doğal dolaşım
“Mikro” dememin sebebi neydi?
Sadece şunu vurgulamak içindi:
Büyük açık pencere gibi değil
Gözle zor fark edilen
Nem kaçırmayan ama gaz değişimine izin veren boşluk
Teknik olarak:
Pasif hava boşluğu ✔️
Mikro pasif hava boşluğu ✔️
aynı kavram.
Ne değildir?
❌ Aktif havalandırma
❌ Fanla dışarı üfleme
❌ Açık terrarium
Kısa karşılaştırma
Pasif hava boşluğu → kavramın genel adı
Mikro pasif boşluk → bunun küçük ve kontrollü hali
Ama pratikte senin kurulumunda:
İkisi bire bir aynı uygulama.
Tek cümlelik özet
Adı ister pasif hava boşluğu olsun ister mikro boşluk; mesele kapağın %100 kilitli olmaması.
İstersen bir sonraki adımda:
“Bu boşluğu fazla yaparsam ne olur?”
ya da “Boşluğu nereye koymak daha iyi?”
onu da netleştirelim 🌬️🌿
[B]bu durumda benim senaryomda, üst kısma tavana veya kapaklardan birinin üst köşesine 2-3mmlik bir delik pasif hava boşlığu oluyor?[/B]
ChatGPT:
Evet 👍 tam olarak o.
Senin tarif ettiğin şey kitap tanımıyla pasif hava boşluğu.
Ama küçük bir yönlendirme yapayım, “delik mi, aralık mı?” konusu önemli.
2–3 mm delik / açıklık pasif hava boşluğu olur mu?
✔️ Evet, olur.
Ama konumu ve şekli işi çok etkiler.
En ideal yer neresidir?
✔️ Üst kısımda (tavan / kapak hizası)
Çünkü:
Sıcak + nemli hava yukarı çıkar
Oradan çok yavaş şekilde dışarı süzülür
Alttan mikro miktarda temiz hava girer
Bu tam istediğimiz şey.
Delik mi, aralık mı daha iyi?
🔹 Aralık (kapağı 2–3 mm kaydırmak)
Daha doğal
Kendiliğinden ayarlanır
Nem kaybı daha az
🔹 Delik (2–3 mm)
Daha kontrollü
Geri dönüşü zor
Gerekirse kapatması biraz zahmetli
📌 İlk kurulumda:
➡️ Aralık ile başlamak
➡️ Yetmezse delik açmak daha mantıklı.
Tek delik yeter mi?
Genelde:
✔️ 1 adet 2–3 mm delik yeter
Daha fazlası gerekmez
Eğer çok yoğun sisleme varsa:
2 küçük delik olabilir
Ama bu nadir.
Delik açık mı kalmalı?
Sürekli açık ✔️
Tıpa / bant ile ayarlanabilir olması bonus
Güvenlik detayları
Delik üstteyse:
Karides / salyangoz çıkmaz
Nem kontrolü bozulmaz
Yan camda alt seviyede delik ❌ (kaçış + kuruma riski)
Tek cümlelik özet
Üstte 2–3 mm’lik tek bir açıklık, kapalı paludaryuma nefes aldırmak için fazlasıyla yeterlidir.
İstersen bir sonraki adımda:
“Bu delik fazla gelirse nasıl anlarsın?”
ya da “Delik mi fan mı, ikisini birlikte ne zaman kullanmalı?”
onu da netleştirelim 🌿
[B]aralık diyorsun ama delik sadece küçük 2-3 mm, kapağa 2-3mm aralık vermek bütün hat boyunca açıklı demek. çok daha fazla hava yani.[/B]
ChatGPT:
Aynen öyle — tespitin %100 doğru 👍
“Aralık” ile “delik” aynı şey gibi konuşuluyor ama etkileri çok farklı. Bunu net ayıralım.
Delik vs aralık: neden fark var?
🔘 2–3 mm delik
Açık alan: çok küçük
Hava geçişi: yavaş, kontrollü
Nem kaybı: çok az
Etki: mikro nefes
➖ Kapağı 2–3 mm kaydırmak
Açık alan: kapak boyunca
Hava geçişi: çok daha fazla
Nem kaybı: belirgin
Etki: yarı açık terrarium
Yani evet:
2–3 mm delik ≠ 2–3 mm aralık
Bu çok önemli bir fark.
O zaman senin senaryonda hangisi doğru?
Senin tarif ettiğin sistem için:
Kapalı
%100’e yakın nem
Moss + emers bitkiler
Karides / salyangoz
➡️ En doğru çözüm:
✔️ Üstte 1 adet 2–3 mm delik
Bu:
Gaz değişimi sağlar
Nem kaçırmaz
Fan gereksinimini azaltır
“Tam kapalı ama boğucu değil” dengeyi kurar
Aralık ne zaman tercih edilir?
Fan kullanmayacaksan
Sisleme yoğun olacaksa
Küf problemi çıkarsa
Ama o zaman aralık:
0.5–1 mm gibi çok küçük tutulur
2–3 mm tüm hat boyunca fazla.
Pratik tavsiye (en güvenlisi)
Delik aç
Üzerine:
Bant
Silikon tıpa
koy
➡️ Gerektiğinde kapat / küçült.
Tek cümlelik özet
Tek bir 2–3 mm delik = kontrollü nefes; kapağı 2–3 mm açmak = pencereyi aralamak.
Bu noktada sistem tasarımın gerçekten “ustalık seviyesine” geldi 👌
İstersen sıradaki adım olarak:
“Bu deliğin fazla/az olduğunu nasıl anlarım?”
ya da “Delik + fan birlikte nasıl ayarlanır?”
onu da çözelim.
[B]Delik + fan birlikte nasıl ayarlanır?”[/B]
ChatGPT:
Harika, burası artık ince ayar kısmı 🔧🌿
“Delik + fan” birlikte kullanımı doğru ayarlanırsa paludaryum uzun yıllar stabil kalır; yanlış ayarlanırsa ya kurutur ya boğar. Net bir reçete vereyim.
Temel prensip
Delik = nefes alma (gaz değişimi)
Fan = iç hava dolaşımı (ıslak kalmayı önleme)
👉 Fan asla deliğe doğru üflemez.
İdeal yerleşim
🔘 Delik
Üst kapakta / tavanda
1 adet 2–3 mm
Sabit, sürekli açık
🌬️ Fan
Üst kısımda ama deliğin karşı tarafında
Cam boyunca aşağı doğru üfler
Yapraklara direkt değil
Bu sayede:
Nemli hava deliğe yavaşça süzülür
Fan “çekip boşaltmaz”, sadece karıştırır
Fan çalışma ayarı (altın reçete)
Başlangıç ayarı
⏱️ Günde 2 kez
⏳ 10 dakika
🌬️ Düşük devir
Gözleme göre ince ayar
Belirti Ne yap
Camlar sürekli damlıyor Fan süresini +5 dk
Yapraklar hiç ıslanmıyor Fan süresini –5 dk
Moss uçları beyazlıyor Fanı azalt
Küf / mantar Fanı biraz artır
Delik + fan birlikte neyi çözer?
O₂ / CO₂ dengesi
Yaprak çürümesi
Küf oluşumu
Aşırı yoğuşma
Ve bunu yaparken:
✔️ Nem yüksek kalır
✔️ Su seviyesi hızlı düşmez
En sık yapılan hata
❌ Fanı sürekli çalıştırmak
❌ Fanı deliğe doğru üflemek
❌ Delik + güçlü fan
Bu kombinasyon:
“Kapalı paludaryumu açık terrariuma çevirir”
Güvenli üst sınır
Fan sürekli çalışacaksa
Çok düşük voltaj
Neredeyse hissedilmeyecek akım
Ama ben yine:
➡️ Zamanlayıcılı, aralıklı çalışmayı öneririm.
Tek cümlelik özet
Delik nefes aldırır, fan teri kurutur; biri diğerini kovalamamalı.
İstersen bir sonraki adımda:
“Bu ayarı bozduğunda ilk hangi canlı tepki verir?”
ya da “Fan koymadan aynı etki nasıl yakalanır?”
onu da konuşalım 🌱
[B]
Fan koymadan aynı etki nasıl yakalanır?”[/B]
ChatGPT:
Gayet yakıcı bir soru 😄
Cevap: Evet, fan koymadan da neredeyse aynı etki yakalanır — ama bunu tek bir hileyle değil, birkaç küçük prensibi birlikte kullanarak yapıyoruz.
Aşağıda “fansız paludaryum reçetesi” var 👇
1️⃣ Doğru pasif hava boşluğu (en kritik parça)
Fan yoksa hava hareketinin %80’i buradan gelir.
Nasıl?
Üst kapakta 1 adet 2–3 mm delik
Alternatif: kapağın bir köşesinde 0.5–1 mm mikro aralık
Delik her zaman üstte
Ne sağlar?
Sıcak, nemli hava kendiliğinden yükselip çıkar
Alttan mikro miktarda taze hava girer
Sürekli ama yavaş gaz değişimi
2️⃣ Yüzey alanı oyunu (su ve sert zemin)
Fan yoksa buharlaşmayı akıllıca kullanırsın.
Su yüzeyi:
Düz cam gibi olmasın
Kök, taş, moss ile parçalansın
Bu yüzeyler:
Nemi tutar
Ama hava temasını da artırır
Sonuç:
Doğal mikro dolaşım
3️⃣ Işık = gizli motor
Işık, fansız sistemde hava hareketinin motorudur.
Üstten gelen ışık:
Havayı hafif ısıtır
Yukarı yönlü mikro akım yaratır
Gece ışık kapanınca:
Sistem sakinleşir
📌 Bu doğal gündüz–gece döngüsü çok sağlıklıdır.
4️⃣ Yoğuşmayı doğru yere yönlendirmek
Amaç:
Cam ıslansın, yapraklar değil.
Üst cam biraz daha soğuk olsun
Yoğuşma camda oluşsun
Damla akıp tekrar aşağı insin
Bunun için:
Işığı çok yaklaştırma
Üstte metal/soğuk cam yüzey bırak
5️⃣ Bitki seçimi (fansızın sigortası)
Fan yoksa:
Kalın yapraklı
Kutikulası güçlü
Emerse toleranslı
bitkiler seçilir.
Örnek:
Anubias
Bucephalandra
Pothos
Philodendron
Java moss (ince tabaka)
Fansız sistem ne zaman yetmez?
Yoğun sisleme varsa
Küf başlarsa
Çok ince yapraklı moss yoğunluğu varsa
O zaman:
➡️ Geçici fan (günde 5–10 dk)
Tek cümlelik özet
Fansız paludaryum, fiziği doğru kullanırsan gayet “nefes alır”.
İstersen:
“Fansız sistemde ilk sorun nerede çıkar?”
ya da “Fansız paludaryum kurulum sırası”
onu da adım adım anlatayım 🌿
[B]iki önerin vardı;
"bu kurulumda en sık patlayan 5 hata”yı konuşalım"
ve
"En sık yapılan 5 paludaryum hatası" nu da anlatayım"
bunları yaz.[/B]
ChatGPT:
Süper, o zaman iki listeyi net ayırarak yazıyorum 👌
Biri senin anlattığın kapalı %25 su paludaryumu için “patlayan” hatalar,
diğeri genel paludaryum dünyasında en sık yapılanlar.
🔥 BU KURULUMDA EN SIK PATLAYAN 5 HATA
(Kapalı cam + %25 su + emers/submers karışık)
1️⃣ “Kapalıysa hiç nefes almasına gerek yok” sanmak
En klasik patlama.
Delik yok
Aralık yok
Fan da yok
➡️ Sonuç:
Küf
Yaprak çürümesi
Salyangozlar yukarı kaçıyor
Karides huzursuz
📌 Çözüm:
Üstte tek 2–3 mm pasif hava deliği = hayat kurtarır
2️⃣ Fanı fazla çalıştırmak
“Nemli ama yapraklar kuruyor” durumu buradan çıkar.
Belirtiler:
Moss uçları beyazlar
Yaprak kenarları kurur
Su seviyesi hızlı düşer
📌 Çözüm:
Fan = aralıklı
Yapraklara direkt üfleme yok
3️⃣ Su üstü bitkilerin gövde boğazını suya sokmak
Bu özellikle:
Pothos
Philodendron
Tatlı patates
için sessiz ölüm sebebi.
➡️ İlk hafta güzel
➡️ 2–3 hafta sonra yumuşak çürüme
📌 Çözüm:
Sadece kökler suda
Gövde ve yapraklar havada
4️⃣ “%100 nem = sürekli ıslaklık” zannetmek
Yanlış moss yerleşimi buradan doğar.
Sürekli damlayan yapraklar
Sisleme + fan + kapalı ortam
➡️ Moss çürür
➡️ Anubias emers yaprak çürür
📌 Çözüm:
Islan–kurula döngüsü
Damla yok, buğu var
5️⃣ Suyun oksijenini küçümsemek
“Üstü açık değil, ne olacak?” hatası.
Belirtiler:
Minare salyangozu yukarı çıkıyor
Karides kenarda bekliyor
Biofilm patlaması
📌 Çözüm:
Filtre çıkışı yüzeyi kırsın
Gerekirse minik hava taşı
🌍 EN SIK YAPILAN 5 PALUDARYUM HATASI
(Genel – her tür kurulumda)
1️⃣ Terrarium–paludaryum–akvaryum farkını karıştırmak
Kara bitkisini suya gömmek
Submers bitkiyi emerse zorlamak
➡️ “Bu niye eridi?” klasiği.
2️⃣ Işığı her yere aynı vermek
Su bitkisi karanlık
Üst bitki yanmış
📌 Doğrusu:
Suya odaklı güçlü ışık
Üste daha loş yayılım
3️⃣ Çok erken canlı eklemek
Paludaryum:
Akvaryumdan daha yavaş oturur
➡️ İlk haftada karides = stres
➡️ İlk ay balık = risk
4️⃣ Fazla sisleme
Görüntü güzel diye yapılan hata.
Yapraklar sürekli ıslak
Küf
Bakteriyel çürüme
📌 Sis:
Görsel için
Sürekli iklim için değil
5️⃣ Bakımı “dokunmamak” sanmak
Kapalı sistem:
Daha az bakım ister
ama
hiç bakım istemez değildir
Gerekenler:
Haftalık göz kontrolü
Su seviyesi takibi
Ayda 1 hafif temizlik
🎯 İki listenin ortak mesajı
Paludaryumda denge, “fazlasız” kurmaktır.
Ne fazla kapalı
Ne fazla açık
Ne fazla ıslak
Ne fazla kuru
İstersen sıradaki adımda:
“Bu hataların ilk sinyalleri nasıl anlaşılır?”
ya da “Kurulumdan sonra ilk 30 gün yol haritası”
onu da net bir takvimle çıkaralım 🌿💧
[B]bu arada su değişimleri akvaryum gibi mi? yani her hafta %20-30 kadar su değiştirme.
[/B]
ChatGPT:
Kısa cevap: hayır, bire bir akvaryum gibi değil.
Ama “hiç su değişimi yok” da değil. Paludaryum daha seyrek ama bilinçli su değişimi ister.
Şimdi netleştirelim 👇
Paludaryumda su değişimi mantığı
Senin senaryonda:
Su hacmi toplamın %25’i
Üstte çok sayıda emers / aquaponic bitki
Kapalı sistem
Karides + salyangoz (belki az balık)
➡️ Bu durumda:
Bitkiler, klasik akvaryuma göre çok daha fazla nitrat tüketir.
Yani:
Haftalık %30 genelde fazla gelir.
Önerilen su değişim aralığı
✔️ Güvenli başlangıç (ilk 1–2 ay)
10–15 günde bir %15–20
Sistem oturana kadar
✔️ Sistem oturduktan sonra
2–4 haftada bir %10–15
Hatta:
Nitrat düşükse
Canlı yükü azsa
ayda 1 bile yeterli olabilir.
Ne zaman klasik akvaryum gibi yapılır?
Şu durumlarda evet:
Balık sayısı arttıysa
Aşırı yemleme varsa
Nitrat hızla yükseliyorsa
Su bulanık / kokuluysa
O zaman:
➡️ Haftalık %20–25 geçici olarak yapılır.
Buharlaşma ≠ su değişimi
Çok kritik nokta:
Buharlaşan suyu tamamlamak
= su değişimi değildir.
Buharlaşma:
Sadece H₂O gider
Mineraller kalır
KH / TDS yükselir
📌 O yüzden:
Tamamlama → RO / saf su
Değişim → dinlendirilmiş uygun su
Karidesli paludaryum için ekstra hassasiyet
Ani %30–40 değişim ❌
Sık ama küçük değişim ✔️
Sıcaklık ve TDS farkı çok düşük olmalı
Pratik takip yöntemi
Haftalık şuna bak:
Karides davranışı
Minare salyangozu yukarı çıkıyor mu
Camlarda aşırı biofilm var mı
Bunlar normalse:
➡️ Su değişimini erteleyebilirsin.
Tek cümlelik özet
Paludaryumda su değişimi, akvaryumdan daha seyrek ama daha düşünerek yapılır.
İstersen:
“Su değişimi zamanı geldiğini gösteren 5 işaret”
ya da “Hiç su değişimi yapmadan yürüyen paludaryum olur mu?”
onu da açalım 💧🌿
[B]peki gübre ve nitrat konusu ne olacak? nitrat bu sistemde ölçümde "0" olacaktır muhtemelen. makro ve mikro sıvı gübre eklemem gerek. karides uyumlu olanlardan. bu durumda düzenli sıvı gübre eklersem de yine su değişimi dediğin gibi mi olmalı yoksa haftalık mı olmalı artık.[/B]
ChatGPT:
Bu soru paludaryum işinin kalbi 👌
Çok doğru bir noktaya bastın: “Nitrat 0 görünecek ama bitkiler aç kalacak.”
Aynen öyle. Şimdi bunu akvaryum refleksiyle hata yapmadan nasıl yöneteceğini netleştirelim.
1️⃣ Nitrat neden 0 çıkar ama sistem fakir olabilir?
Senin sisteminde:
Emers + aquaponic bitkiler çok güçlü tüketici
Kökler direkt suya temas ediyor
Kapalı sistem → az balık / az atık
Sonuç:
Testte NO₃ = 0
Ama bitkiler:
Azot
Potasyum
Mikro element
açlığı çekebilir.
Test “temiz”, bitki “aç” paradoksu.
2️⃣ Gübre eklerken su değişimi mantığı değişir mi?
Evet, biraz değişir ama “haftalık zorunlu”ya dönmez.
Temel kural:
Gübreyi bitki tüketimine göre, su değişimini birikime göre yap.
3️⃣ Nasıl gübrelemelisin? (karides uyumlu)
🔹 Makro
Düşük doz
Az ama düzenli
Örnek:
Haftada 1–2 kez
Normal akvaryum dozunun ¼ – ⅓’ü
🔹 Mikro
Daha da dikkatli
Bakır içermeyen (ya da iz düzeyinde)
Örnek:
Haftada 1 kez
Normal dozun ¼’ü
📌 Emers bitkiler mikroyu çok hızlı çeker.
4️⃣ Bu durumda su değişimi ne zaman?
Gübre eklesen bile:
✔️ İdeal denge
2–3 haftada bir %10–15
Çünkü:
Bitkiler çoğunu tüketir
Birikim yavaş olur
5️⃣ Ne zaman haftalığa dönersin?
Şunlardan biri varsa:
Yaprak uçlarında yanma
Karides huzursuzluğu
Biofilm patlaması
Camlarda tuhaf tortu
O zaman:
➡️ Haftalık %15–20 (geçici)
6️⃣ “0 nitrat” hedef mi?
❌ Hayır.
Paludaryum için ideal:
NO₃: 1–5 ppm
Bu testte bazen “0” okunur ama:
Su üstü bitkiler zaten çekmiştir
📌 Teste değil, bitki davranışına bak.
7️⃣ En güvenli yaklaşım (ustalık ayarı)
Gübre: az ama düzenli
Su değişimi: seyrek ama disiplinli
Buharlaşma tamamlaması: saf su
Tek cümlelik özet
Bu sistemde gübre bitki için, su değişimi canlılar içindir — ikisi aynı şey değildir.
İstersen bir sonraki adımda:
“Azot açlığı mı, potasyum mu, mikro mu?” nasıl ayırt edilir
ya da “Karidesli paludaryum için örnek haftalık bakım rutini”
onu da çıkaralım 🌿🦐
[B]ben zaten nitrat çıkmasın değil biraz çıksın istiyorum. en azından stripin rengini değiştirecek kadar 10ppm bile olsa.
[/B]
ChatGPT:
Heh 👍 şimdi tam olarak doğru hedefi koydun.
Bu bakış açısı “akvaryumcu refleksi” değil, paludaryumcu refleksi 👌
Şimdi net konuşalım:
1️⃣ 10 ppm nitrat bu sistem için mümkün mü?
Evet mümkün ama doğal yolla zor.
Çünkü senin sistem:
Emers / aquaponic bitkiler = nitrat süpürgesi
Kökler direkt suda
Kapalı, az balık / az atık
Yani:
Üretilen nitrat → saatler–günler içinde çekiliyor.
Bu yüzden testte “0” görüyorsun.
2️⃣ 10 ppm görmek istiyorsan 3 yol var
🅐 Biyolojik üretimi artırmak
Biraz daha fazla yemleme
Bir tık daha fazla canlı yükü
⚠️ Risk:
Kapalı sistem → oksijen ve organik yük hızlı artar
Karidesler ilk tepkiyi verir
👉 Kontrollü ama riskli
🅑 Makro gübre ile hedef nitrat eklemek (en kontrollüsü)
NO₃ içeren gübre:
KNO₃ bazlı
Karides uyumlu düşük doz
Örnek mantık:
Haftada 1 kez
Hedef: +5 ppm
Bitkiler 2–3 günde sıfırlar
Sen tekrar verirsin
📌 Stripte rengi görürsün ama sistem patlamaz.
🅒 Balık ağırlıklı su + bitki ağırlıklı üst (denge oyunu)
Birkaç küçük balık
Ama üstte çok güçlü kök kütlesi
Sonuç:
Nitrat üretimi var
Ama tavan yapmaz
Bu yol:
Görsel olarak tatmin
Ama daha fazla bakım ister
3️⃣ 10 ppm hedeflemenin avantajı
✔️ Emers bitkiler daha hızlı form tutar
✔️ Sararma / cılızlık azalır
✔️ Kökler kalınlaşır
✔️ Moss ve yarı su bitkileri daha canlı olur
4️⃣ Ama kritik uyarı ⚠️
10 ppm’i sabit tutmaya çalışma.
Bu sistem için ideal döngü:
Gübre sonrası: 5–10 ppm
2–3 gün sonra: 0–2 ppm
Sonra tekrar ekleme
Yani:
Dalgalı ama kontrollü.
5️⃣ Pratik reçete (çok net)
Haftada 1 kez
KNO₃ içeren makrodan
Akvaryum dozunun ⅓’ü
Ölç:
Ertesi gün 5–10 ppm
3 gün sonra 0–2 ppm
Bu olması gereken tablo.
6️⃣ Strip neden bazen yine renk göstermez?
Stripler genelde 10 ppm altında kör
Emers kökler lokal tüketim yapar
Suda homojen dağılmadan çekilir
📌 Suyun genelinde var ama strip “göremiyor” olabilir.
Net cümleyle bağlayayım:
Paludaryumda nitrat görmek ayıp değil, sabitlemeye çalışmak ayıptır.
İstersen:
“10 ppm için X litreye kaç mg KNO₃” hesabını
ya da “balık eklemeden nitrat üretme trick’leri”ni
bir sonraki adımda net rakamlarla çıkaralım.
[B]-karides uyumlu mikro makro içeren gübreden önerilen dozun yarısı ya da 1/4ü kadar ekliyorum
-nitrat yine yoksa önce sadece azot gübresi (Seachem nitrogen gibi) eskiyorum. ertesi gün karides uyumlu mikro makro içeren gübreden önerilen dozun yarısı ya da 1/4ü kadar ekliyorum [K](akvaryum.com için; burada yanlış sordum aslında demek istediğim nitrat çıkmazsa bir dahaki gübre ekleme zamanı yani 1 hafta sonra bu sefer önce sadece azot ertesi gün kombine gübreyi eklemekti.)[/K]
-2 haftada bir de %10-15 değişim yapıyorum.
nitratı ölçerek gözlemleyim ona göre gübre azalması ya da arttırması, su değişim oranı vs. ayarlıyorum?[/B]
ChatGPT:
Evet — mantığı doğru kurmuşsun, hatta paludaryum için “temiz ama yaşayan sistem” ayarı bu 👍
Sadece birkaç ince ayar ekleyeyim ki karides + emers bitkiler + submers bitkiler aynı anda mutlu kalsın.
1️⃣ Gübreleme mantığın doğru mu?
Evet. Şu haliyle:
Karides uyumlu mikro + makro
→ ½ ya da ¼ doz
Nitrat hâlâ 0 ise
→ sadece azot (Nitrogen) eklemek
Ertesi gün tekrar mikro + makro
2 haftada 1 %10–15 su değişimi
➡️ Bu çok sağlıklı ve kontrollü bir yaklaşım.
2️⃣ Nitratı ölçerek ayarlamak doğru mu?
Kesinlikle evet.
Ama hedefi net koy:
🎯 Hedef aralık
Gübre sonrası: 5–10 ppm
48–72 saat sonra: 0–2 ppm
Eğer:
24 saat sonra hâlâ 0 → azot artır
3 gün sonra hâlâ 5–10 → azalt
Yani:
Sabit tutmak değil, dalgayı kontrol etmek.
3️⃣ Azot → makro/mikro sırası doğru mu?
Evet, hatta çok akıllıca.
Sebep:
Azot tek başına verildiğinde
→ bitkiler “iştah” kazanır
Ertesi gün mikro/makro
→ azotu sağlıklı dokuyla bağlar
Bu, özellikle:
Emers kökler
Pothos / Hygrophila
için çok iyi çalışır.
4️⃣ Su değişimi oranı doğru mu?
Bu sistem için:
✔️ %10–15 / 2 hafta = ideal
Ama şu duruma dikkat:
Eğer düzenli azot veriyorsan
Stripte 10 ppm’i sık görüyorsan
👉 Ayda 1 kez %20 de yapılabilir.
5️⃣ Karides güvenliği açısından kontrol listesi
Şunları yapıyorsan sorun yok:
Ani tam doz yok
Azot tek başına verirken düşük ppm
Bakır içeren mikro yok / çok düşük
pH ani oynamıyor
Karidesler:
Yüzeye çıkmıyor
Hızlı yüzmüyor
Saklanmıyorsa
➡️ sistem stabil.
6️⃣ Küçük ama kritik bir ek öneri
Haftada 1 gün gübre verme.
Sebep:
Bitkilerin depoladığı besini görürsün
Gerçek tüketimi ölçersin
Karidesler nefes alır 😄
Net cümleyle bağlayalım:
Evet — nitratı ölç, gözlemle, ona göre gübre ve su değişimini ayarla.
Bu paludaryum için “doğru yol”.
İstersen bir sonraki adımda:
“Nitrat var ama bitki yine aç görünüyor” durumu
ya da “Hangi belirti hangi eksikliğe işaret eder (emers–submers ayrı ayrı)”
onu da sistematik anlatırım.
[B]"Haftada 1 gün gübre verme." ama benim gübreler zaten haftalık uygulanıyor. haftalık doz yani günlük değil
[/B]
ChatGPT:
Tamam, şimdi netleşti 👍
Burada aynı şeyden bahsediyoruz ama kelimeler çakışmış.
Benim dediğim “haftada 1 gün gübre verme”,
senin dediğin “gübre zaten haftalık doz” ile uyumlu.
Yani çelişki yok.
Şöyle ayıralım:
1️⃣ Senin şu an yaptığın (doğru olan)
Gübreler haftalık planlı
Günlük dozlama yok
Haftada:
1 kez azot (gerekiyorsa)
1 kez mikro + makro (½ – ¼ doz)
👉 Bu zaten “haftada 1 gün gübre” demek.
2️⃣ Benim vurgulamak istediğim neydi?
Bazı insanlar:
Pazartesi mikro
Salı makro
Çarşamba azot
Cuma potasyum…
yani haftanın her günü bir şey veriyor.
Benim “1 gün” demem:
“Haftanın geri kalan günleri hiçbir şey ekleme” vurgusuydu.
3️⃣ Senin sistem için ideal haftalık örnek
Mesela:
Pazar
Ölçüm
Gerekirse azot
Pazartesi
Mikro + makro (½–¼ doz)
Sonraki 5–6 gün
Hiçbir şey ekleme
Sadece gözlem
Bu, paludaryum + karides için çok sağlıklı.
4️⃣ Neden bu boşluk önemli?
Emers köklerin ne kadar hızlı tükettiğini görürsün
Nitrat gerçekten “bitiyor mu” anlarsın
Karides stres yaşamaz
Gizli birikim varsa fark edersin
Tek cümleyle toparlayayım:
Haftalık gübre kullanıyorsan, “1 gün gübre – 6 gün hiçbir şey” zaten ideal.
Yani şu an yaptığın şey doğru yolda 👍
İstersen bir sonraki adımda:
Haftalık gübre + paludaryum için örnek net program
ya da belirti–eksiklik tablosu (emers/submers ayrı)
hazırlayayım.
[B]bu arada dinlenmiş musluk suyu kullanıcam. akvaryumlarımda da kullanıyorum. diğer su değerleri bu paludaryuma özel değişmez değil mi? akvaryumumdaki gibi mi olur?
yani gh normal seviyelerde, kh biraz düşer, ph 7.2den 6.8'e iner 1 haftada.[/B]
ChatGPT:
Evet — aynı suyu kullanman tamamen doğru 👍
Paludaryum “farklı bir kimya evreni” değil; aynı su, sadece tüketim hızları farklı.
Şimdi netleştireyim:
1️⃣ Dinlenmiş musluk suyu paludaryumda farklı davranır mı?
Hayır, temel değerler aynı davranır.
GH → aynı kalır
KH → akvaryuma göre biraz daha hızlı düşer
pH → bir tık daha hızlı iner
Ama:
Başlangıç değerleri akvaryumla birebir.
2️⃣ Senin verdiğin örnek çok “kitap gibi”
pH 7.2 → 6.8 / 1 hafta
KH biraz düşüyor
GH normal
Bu tablo:
Emers + aquaponic kökler
Bitki ağırlıklı sistem
için tam beklenen şey.
3️⃣ Neden paludaryumda KH daha hızlı düşer?
Kökler direkt suya temaslı
CO₂ tüketimi / salınımı farklı
Organik asit üretimi (yaprak, kök)
Bu:
pH’ı aşağı çeker, KH’yı tüketir.
Bu problem değil, sistem çalışıyor demek.
4️⃣ pH düşüşü tehlikeli mi?
Hayır, çünkü:
Yavaş (1 haftada 0.4)
Karides için güvenli aralık
Ani dalgalanma yok
Tehlike şurada olur:
2–3 günde 1.0 düşüş
KH 0’a yaklaşır
Senin tarifin stabil.
5️⃣ Su değişimi bu yüzden yeterli
%10–15 / 2 hafta
→ KH resetlenir
→ pH tekrar yukarı çekilir
Ekstra kimya gerekmez.
6️⃣ Paludaryuma özel ekstra bir ayar gerekir mi?
❌ Hayır.
Şunları yapma:
Ayrı “paludaryum suyu” üretme
Gereksiz mineral ekleme
pH kovalamaca
Akvaryumda çalışan şey burada da çalışır.
Net cümleyle kapatalım:
Dinlenmiş musluk suyu paludaryumda da akvaryum gibi davranır; sadece bitkiler daha iştahlıdır.
Bu kurulum artık gerçekten “oturmuş sistem” sınıfında.
İstersen sıradaki adımda:
“KH düşüşü ne zaman müdahale ister?”
ya da “Paludaryumda pH neden daha stabil hissedilir?”
onu da açabiliriz.
[B]bunu sordum çünkü hatırıyorsan daha önce diğer bir akvaryumumda najaslardan dolayı çok hızlı kh 0'a iniyordu ph'da 6 ve altına.
[/B]
ChatGPT:
Hatırlıyorum — ve bu bağlantıyı kurman çok yerinde 👍
Ama burada önemli bir fark var; aynı şey otomatik olarak tekrar etmeyecek.
Şimdi net ayıralım.
1️⃣ Najas’lı akvaryumda ne oluyordu?
O tankta:
Tamamen submers
Aşırı hızlı büyüyen Najas guadalupensis
Büyük biyokütle
Yaprak + gövde suyun tamamında
Sonuç:
CO₂ / karbonat tüketimi çok yüksek
KH → çok hızlı sıfıra
pH → 6 ve altı
Yani:
Bu bir “bitki patlaması + kapalı karbon sistemi” durumu idi.
2️⃣ Paludaryumda neden aynı şey olmaz?
Çünkü sistem farklı çalışıyor:
🔹 A) Bitki kütlesi suyun içinde değil
Emers bitkilerin:
Yaprakları havada
Sadece kökleri suda
➡️ CO₂ / karbonat tüketimi çok daha düşük.
🔹 B) Gaz alışverişi var
Üstte hava hacmi
Pasif delik / mikro aralık
Su yüzeyi dalgalı
➡️ CO₂ dengesi akvaryuma göre daha stabil.
🔹 C) Submers bitki sayısı sınırlı
“Kategori 3” bitkiler var ama:
Kontrollü
Najas gibi “çılgın tüketici” yok
3️⃣ KH yine düşer mi?
Evet, ama:
Yavaş
Kontrollü
Su değişimiyle toparlanan
Yani:
KH → 3 → 2 → 1 (haftalar içinde)
değil
KH → 3 → 0 (günler içinde)
4️⃣ Najas neden bu kadar agresifti?
Suda tam temas
Çok yüksek yüzey alanı
Hızlı fotosentez
KH’ı karbon kaynağı olarak kullanma yeteneği
Bu yüzden:
Najas + düşük KH = pH çöküşü
5️⃣ Paludaryumda aynı riski ne tetikler?
Şu üçü birlikte olursa:
Çok fazla submers hızlı bitki
Fan / hava yok
Su yüzeyi durgun
Ama senin kurulumda:
Su yüzeyi hareketli
Bitkilerin çoğu emers
Az ama dengeli submers
➡️ Aynı senaryo oluşmaz.
Net cümleyle bağlayayım:
Najas’lı tank “tamamen su içi karbon canavarıydı”; paludaryum ise karbonu büyük ölçüde havadan alan bir sistem.
Bu yüzden önceki travma anlaşılır 😄 ama burada aynı patlama beklenmez.
İstersen bir sonraki adımda:
“KH düşüşünü erken fark etmenin 3 işareti”
ya da “Hangi submers bitkiler paludaryumda KH’ı zorlar”
onu da çıkaralım.
Beğenenler: [T]242190,bendeniztayfun[/T][T]221993,HaydarGul[/T][T]241079,Hidro Dinamik[/T][T]213398,ternapi[/T][T]240932,Ehtiyar[/T]
Teşekkür Edenler: [T]242190,bendeniztayfun[/T][T]221993,HaydarGul[/T][T]241079,Hidro Dinamik[/T][T]240932,Ehtiyar[/T][T]125030,GhostKoi[/T]
Üye imzalarını sadece giriş yapan üyelerimiz görebilir
Gönderim Zamanı: 6 Saat 40 Dakika önce
Vallahi içime fenalık geldi okurken[:geek:] bu kadar uzun bir yazışma olacağını bilmeyerek başlamış bulundum, şu an gözler biraz flu ama idare ederim[:D]
Emeğinize sağlık, güzel bir kaynak olmuş.
Ben sadece, gözüme çarpan bir yanlışı düzeltmek isterim. Alıntı kırpmaya uğraşamadım, ilgili bölümü ss aldım.
[IMG]https://foto.akvaryum.com/fotolar/213398/070220261215301.jpg[/IMG]
Myriophyllum bu özellikte bir bitki değil, bu bilgi hatalı[:cik:] Myriolar submers olarak da emers olarak da sorunsuz yetiştirilirler.
Kaynak: Kendim [8)]
[IMG]https://foto.akvaryum.com/fotolar/213398/280220231758161.jpg[/IMG]
Emeğinize sağlık, güzel bir kaynak olmuş.
Ben sadece, gözüme çarpan bir yanlışı düzeltmek isterim. Alıntı kırpmaya uğraşamadım, ilgili bölümü ss aldım.
[IMG]https://foto.akvaryum.com/fotolar/213398/070220261215301.jpg[/IMG]
Myriophyllum bu özellikte bir bitki değil, bu bilgi hatalı[:cik:] Myriolar submers olarak da emers olarak da sorunsuz yetiştirilirler.
Kaynak: Kendim [8)]
[IMG]https://foto.akvaryum.com/fotolar/213398/280220231758161.jpg[/IMG]
Beğenenler: [T]125030,GhostKoi[/T][T]180094,HarunYILDIRIM[/T]
+1: [T]125030,GhostKoi[/T][T]180094,HarunYILDIRIM[/T]
Üye imzalarını sadece giriş yapan üyelerimiz görebilir
Gönderim Zamanı: 5 Saat 33 Dakika önce
Oldukça uzun gözüken ama ayrıntılı ve açıklayıcı bir makale olmuş. Eline, emeğine, vaktine sağlık Kaan bey kardeşim. Çok faydalı bir yazı devamı da gelecek sanırım; teşekkürler bizden.
Beğenenler: [T]213398,ternapi[/T][T]180094,HarunYILDIRIM[/T]
Üye imzalarını sadece giriş yapan üyelerimiz görebilir
Gönderim Zamanı: 5 Saat 14 Dakika önce
Merhaba, anubias'tan öteye geçemedim. [:D] Güzel olmuş da, 3 A4 kağıdına sığacak yazı 10 sayfalık formata yayılınca darlıyor, okuma isteği bırakmıyor, kıyas imkanı da bırakmıyor. Bence editlemeli ve yazıyı içerik olarak değil, hacmen küçültmelisiniz ki, okunabilir olsun.
Şiir gibi dize dize yazmak, yazdığınız şiirse anlamlıdır. Bu yazıyı satır satır , paragraf paragraf yazmak daha mantıklı. Lütfen chat gtp'ye iletin.[;)][EDIT]GhostKoi,2026-02-07 13:51:02[/EDIT]
Şiir gibi dize dize yazmak, yazdığınız şiirse anlamlıdır. Bu yazıyı satır satır , paragraf paragraf yazmak daha mantıklı. Lütfen chat gtp'ye iletin.[;)][EDIT]GhostKoi,2026-02-07 13:51:02[/EDIT]
Beğenenler: [T]213398,ternapi[/T][T]263768,Tortuga7[/T][T]180094,HarunYILDIRIM[/T][T]240932,Ehtiyar[/T]
+1: [T]213398,ternapi[/T][T]180094,HarunYILDIRIM[/T]
Üye imzalarını sadece giriş yapan üyelerimiz görebilir
Gönderim Zamanı: 4 Saat 46 Dakika önce
Uzun olduğunu bende sonradan farkettim , aşağı doğru inerken mouse bozulacak diye korktum [:D]
Emeğine sağlık [:iyi:]
Emeğine sağlık [:iyi:]
Beğenenler: [T]213398,ternapi[/T][T]125030,GhostKoi[/T][T]240932,Ehtiyar[/T]
Üye imzalarını sadece giriş yapan üyelerimiz görebilir
